سیاه و سپید ایمنی معدنی

به گزارش آتیه‌آنلاین و به نقل از دنیای اقتصاد،  مرگ در معدن دلخراش تر از آن است که توصیف شود. تنها باید مانع آن شد. این ممانعت از جنس ابزار هوشمند، استانداردسازی محیط کار، هوشیاری کارکنان و ارتقای حقوق اساسی معدنچیان است. در شرایطی که ۲درصد از کل حوادث کار ثبت شده در کشور به بخش معدن مربوط است و سالانه دست کم ۱۰ تا ۵۰نفر در اثر حوادثی در معدن کشته می شوند، ترسیم فضایی برای حل و فصل این مشکل حیاتی است. گام نخستین این ترسیم نیز از آمارهای دقیق و رسمی می گذرد. اخیرا وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی در گزارشی اعلام کرده میزان حوادث کاری در سال گذشته در کشور ۸۹۰۰مورد بوده که کمتر از ۲۰۰ مورد یا ۲درصد آنها به حوادث رخ داده در بخش معدن مربوطند. حسین رعیتی فرد معاون روابط کار وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی در حالی این آمار را اعلام کرده است که سال گذشته در اواخر آبان ماه حین بازدید از کارخانه نورد ازنا اعلام کرده بود سالانه ۱۳هزار حادثه ناشی از کار در کشور رخ می دهد که ۷۰۰نفر در جریان آن کشته می شوند. عددی که به معنای مرگ روزانه دو نفر در کشور بر اثر حوادث کار است. عددی که در کل جهان به روزانه ۶هزار نفر می رسد. این مرگ در بخش معدن عموما وضعیت دلخراش تری داشته و ابعاد اجتماعی وسیع تری دارد. پیشتر «دنیای اقتصاد» از رانش و تکانش زمین، سقوط اشیا و اجسام در محیط معدن، تصادف با ماشین آلات و ادوات معدن کاری و نیز انفجار و گازگرفتگی در محیط معدن به عنوان اصلی ترین علل حوادث و تلفات معدن کاری یاد کرده بود. حالا در گزارش خبر گزاری «ایسنا» تاکید شده حوادث معدنی در کنار حوادث ساختمانی بیشترین آمار تلفات نیروی کار را به خود اختصاص داده و عمده حوادث کار پس از فعالیت ساختمان مربوط به کارگاه های معدنی بوده است. دو بخش «زغال سنگ خشک» و «شن و ماسه» محورهای اصلی تلفات و حوادث معدنی به شمار می روند. آنطور که رعیتی فرد گفته، در شورای عالی حفاظت فنی تلاش شده از ظرفیت تشکل های کارگری، کارفرمایی و همچنین خبرگان حوزه ایمنی استفاده شود و با تدوین آیین نامه ها و ارائه آموزش های لازم ضمن حفظ جان کارگران و کارکنان حوزه صنعت با ارتقای ضریب ایمنی، شمار حوادث، تلفات و مصدومان کاهش یابد. جز اینها تجهیز معادن به ادوات جدید و مبتنی بر هوش مصنوعی کمک خواهد کرد تا از وقوع بسیاری از حوادث پیشگیری شود. گزارش مرکز آمار و اطلاعات راهبردی وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی از مقایسه حوادث معدنی در سال های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ نشان می دهد، بیش از ۹۳۰ معدن در سال ۱۳۹۸ دارای واحد بهداشت و ایمنی و محیط زیست بوده که نسبت به سال قبل افزایش داشته است. عددی که طبق آخرین برآوردها از سهم کمتر از ۱۰درصدی معادن دارای واحد بهداشت و ایمنی و محیط زیست حکایت دارد. البته اگر به گزارش بررسی وضعیت بهداشت و ایمنی وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی استناد شود، کل معادن در حال بهره برداری کمتر از ۵هزار مورد است اما معادن فعال دوبرابر این مقدار است، در واقع طبق اعلام رسمی مرکز آمار ایران تعداد ۱۰ هزار و ۱۷۰ معدن فعال در کشور وجود دارد که تنها ۱/ ۹درصد از آنها دارای واحدی تخصصی جهت درمان مصدومان سوانح معدنی هستند. موضوعی که اگر جدی گرفته شود و در همه معادن کشور باب شود، احتمالا حجم بالای حوادث معدنی را کاهش خواهد داد. این بی توجهی در حالی در معادن کشور رخ داده که ارزش سرمایه گذاری در معادن کشور طبق اعلام رسمی مرکز آمار ایران، در سال ۱۳۹۷ به بیش از ۱۹۷۰ میلیاردتومان رسیده است. به نظر می رسد کاهش ۹۰۰ میلیاردتومانی کل سرمایه گذاری صورت گرفته در معادن کشور در فاصله سال های ۱۳۹۴ تا ۱۳۹۷ احتمالا دلیلی برای بی توجهی به مقوله ایمنی در معادن است. طبیعتا در شرایطی که بخش معدن مولد و بالنده با کمترین سطح از محدودیت های مالی و تجاری باشد، توسعه مکانیزم های بهداشتی یا فنی ضامن سلامتی نیروهای کار با دشواری کمتری روبه رو است. با این حال به نظر می رسد رکود حاکم بر اقتصاد ایران در زمینه سرمایه گذاری بر معدن اثر عمیقی گذاشته و فشار این رکود، اثر سوئی روی مکانیزم های بهداشتی و احتمالا احتیاطی کار در معادن گذاشته است. گزارش وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی با بررسی معادن در حال بهره برداری سال۱۳۹۸نشان می دهد، مجموعا ۲۲۸۴ معدن یعنی حدود ۴۵درصد معادن دارای مسوول ایمنی بوده اند. همچنین ۱۵۴معدن دارای مسوول بهداشت حرفه ای و ۵۱۵ معدن هم دارای واحد بهداشت و ایمنی بوده اند. البته در برخی معادن علاوه بر مسوول ایمنی، مسوول بهداشت حرفه ای و واحد بهداشت و ایمنی نیز وجود دارد. مقایسه معادن درحال بهره برداری دارای ناظر بهداشت و ایمنی سال۱۳۹۸ نسبت به سال۱۳۹۷نشان می دهد، تعداد معادن دارای مسوول ایمنی ۷/ ۲۸درصد بوده که به معنی ۵۰۹معدن فعال در این بخش است. این گزارش نشان می دهد معادن دارای واحد بهداشت و ایمنی به میزان ۶۱۱ واحد افزایش یافته، هرچند کشور در تعداد معادن دارای مسوول بهداشت حرفه ای ۱۴مورد عقبگرد داشته است. بر اساس نتایج سال۱۳۹۸، استان های کرمان، مرکزی و خراسان جنوبی دارای بیشترین تعداد معادن دارای مسوول ایمنی هستند. همچنین استان های گیلان، خراسان جنوبی و فارس بیشترین معادن دارای بهداشت حرفه ای را به خود اختصاص داده اند، اما بیشترین معادن دارای واحد بهداشت و ایمنی به شکل توامان به ترتیب در استان های بوشهر، کرمان و اصفهان مستقر شده اند. به موجب گزارش وزارت تعاون، کار و امور اجتماعی، بیشترین تعداد وقوع حوادث مربوط به معادن استخراج زغال سنگ خشک و پس از آن معادن استخراج سنگ و شن و ماسه بوده است. معادن شن و ماسه همواره کانون معضل و تهدیدکننده بزرگ امنیت کاری معدنچیان ایرانی بوده است. در عین حال جنس خاص کار در معادن زغال سنگ موجبات بروز تلفات مختلف از جمله ریزش معدن یا انفجار و گاز گرفتگی در آن را افزایش می دهد. یک مطالعه علمی که در مجله دانشگاه آزاداسلامی توسط فاطمه نوروز، هانیه نیکومرام و فرهاد غفاری برمبنای داده های حوادث در معادن سه استان مختلف کشور منتشرشده، نشان می دهد ۷۶درصد از حوادث در بخش استخراج و ۲۶درصد نیز به آماده سازی کارگاه استخراج مربوط بوده و در این حوزه ها اتفاق افتاده است، به طوری که بیشترین درصد فراوانی رخداد حوادث مربوط به ریزش سقف و کمر بالای کار بوده است. ریزش سقف به هنگام استخراج، نصب استحکامات و تعمیرات نیز به عنوان مهم ترین علل اصلی و «عدم انجام مطالعات شناسایی خطر» به عنوان مهم ترین علل ریشه ای حوادث دخیل در وقوع حادثه گزارش شده اند. این مقاله که در سال ۱۴۰۰ در مجله علوم تکنولوژی و محیط زیست منتشرشده، تاکید دارد عدم پایداری سقف کارگاه به عنوان مهم ترین علت واسطه ای وقوع حوادث شناخته شده که می توان با تقویت سیستم های نگهداری و اصلاح تکنولوژی موجود به طور موثر آن را بهبود بخشید. همچنین نهادینه کردن فرآیند شناسایی خطرات و به کارگیری اقدامات کنترلی موثر و مناسب به منظور جلوگیری از وقوع حوادث و کاهش پیامدهای آن در راس برنامه های مدیریت معادن ضروری است.