رادیولوژی زیر فشار تجهیزات گران و مداخلات غیرضروری
رئیس انجمن رادیولوژی کشور نسبت به پیامدهای تداخلات بین‌رشته‌ای و افزایش شدید هزینه تجهیزات تصویربرداری پزشکی هشدار داد.
۶ ساعت پیشکد خبر: 81652
مرتضی صانعی، در نشست خبری به مناسبت روز جهانی رادیولوژی با انتقاد از افزایش ظرفیت پذیرش دستیاران رادیولوژی بدون توسعه متناسب زیرساخت‌های آموزشی تأکید کرد: تداوم این شرایط می‌تواند کیفیت آموزش تخصصی، آینده شغلی فارغ‌التحصیلان و دسترسی مردم به خدمات تشخیصی را با چالش مواجه کند.
به گزارش آتیه آنلاین صانعی ادامه داد: انجمن رادیولوژی ایران از قدیمی‌ترین انجمن‌های علمی کشور است و برگزاری چهل‌ویکمین دوره کنگره آن، نشان‌دهنده سابقه و جایگاه علمی این انجمن در نظام سلامت است.
در ادامه بابک صلواتی‌پور، عضو حقوقی کمیسیون ماده ۲۰ معاونت درمان و استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی گفت: پزشکی مدرن بدون رادیولوژی قابل تصور نیست. علم رادیولوژی به عنوان چشم رشته پزشکی شناخته می‌شود. رادیولوژیست‌ها در بیشتر مواقع کارشان پنهان می‌ماند. در بیمارستان‌ها بخش‌های رادیولوژی در زیرزمین‌ها و جاهای تاریک و نمور قرار گرفته است. آن‌ها در اتاق‌هایی فقط با یک مانیتور کار می کنند. یکی از مسائلی که وجود دارد این است که بیماران با این قشر ارتباط چندانی ندارند. آن‌ها بیشتر با کلینیسین و جراح خود در ارتباط اند. رابط بین آن‌ها یک برگه گزارش است.
به گفته صلواتی پور راغدیولوژیست‌ها در گرفتن تصویر با کیفیت نقش مهمی دارند. رادیولوژی دو قسمت دارد یکی نیروی انسانی و دیگری تجهیزات. هرچقدر تجهیزات به روز باشد اما نیروی انسانی که قرار است با آن کار کند آموزش لازم را ندیده باشد نتیجه مثبتی نخواهد داشت.
صانعی اعلام کرد: در حال حاضر حدود پنج هزار متخصص رادیولوژی در کشور فارغ‌التحصیل شده‌اند که در مناطق مختلف به ارائه خدمات مشغول هستند. بیش از نیمی از جامعه رادیولوژی کشور را زنان تشکیل می‌دهند و حضور آنان در فعالیت‌های تخصصی، آموزشی و دانشگاهی بسیار پررنگ است.
او ادامه داد: رادیولوژی ایران در حوزه آموزش‌های فوق‌تخصصی نیز پیشرفت قابل توجهی داشته و در حال حاضر هفت رشته فلوشیپ در کشور فعال است. رادیولوژی مداخله‌ای یا اینترونشنال رادیولوژی از جمله حوزه‌هایی است که نقش مهمی در تشخیص و درمان به‌موقع بیماری‌ها، به‌ویژه سرطان، ایفا می‌کند.
صلواتی پور در این باره گفت: تا مدت‌ها رادیولوژی فقط در عرصه تشخیص فعالیت می‌کرد اما امروز در یک دهه اخیر تغییراتی اتفاق افتاده و رادیولوژی مداخله ای در حوزه درمان وارد شده است.
او توضیح داد: به عنوان مثال قبلا اگر در شکم بیمار یک آبسه وجود داشت تنها راه آن جراحی باز در اتاق عمل بود اما امروز تحت هدایت دستگاه‌های جدید سونوگرافی می‌توانیم ابزاری را وارد کنیم و با یک بی حسی موضعی از عوارض بیشتر کم کنیم. همچنین رادیولوژی در عرصه آنژیوگرافی و مداخلات عروقی پیشرفت‌های زیادی کرده و با عوارض کمتر کمک بسیاری به پزشکان می‌کند.
رئیس انجمن رادیولوژی با بیان اینکه رادیولوژی همواره از رشته‌های پرطرفدار در آزمون دستیاری پزشکی بوده است، توضیح داد: این رشته به دلیل ارتباط مستقیم با فناوری‌های نوین و نقش تعیین‌کننده در تشخیص بیماری‌ها، جایگاه ویژه‌ای در نظام سلامت دارد. توسعه رادیولوژی و ارتقای کیفیت آموزش آن می‌تواند علاوه بر افزایش دقت تشخیص، موجب کاهش هزینه‌های غیرضروری درمان شود.
رئیس انجمن رادیولوژی با انتقاد از افزایش ظرفیت پذیرش دستیاران تخصصی گفت: پیش از این سالانه حدود ۳۰۰ دستیار رادیولوژی پذیرش می‌شدند، اما امسال بر اساس مصوبه مجلس، ظرفیت پذیرش با افزایش به حدود ۳۵۰ نفر رسیده است. همچنین مقرر شده این روند افزایشی در دو سال آینده نیز ادامه یابد.
به گفته او افزایش ظرفیت آموزشی باید بر اساس نیاز واقعی کشور، امکانات دانشگاه‌ها و آینده شغلی فارغ‌التحصیلان انجام شود. تربیت نیروهای متخصص بدون توجه به ظرفیت بازار کار و زیرساخت‌های آموزشی می‌تواند موجب هدررفت سرمایه‌های انسانی و علمی کشور شود.
صانعی توضیح داد: حفظ کیفیت آموزش پزشکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های نظام سلامت است و نباید افزایش کمی پذیرش دانشجویان و دستیاران به کاهش کیفیت آموزش تخصصی منجر شود.
صلواتی پور تاکید کرد: میزان جذب دستیار ما خیلی بالا رفته و متناسب با توان هیئت علمی برای آموزش و میزان تجهیزات موجود نیست. این در رشته‌های دیگر هم دیده می‌شود. در نهایت مردم از این روند لطمه می‌بینند.
این مسئول انجمن رادیولوژی در ادامه، تداخلات بین‌رشته‌ای را یکی دیگر از چالش‌های جدی این حوزه دانست و گفت: تربیت یک متخصص رادیولوژی چهار سال زمان می‌برد و در این مدت، دستیاران آموزش‌های علمی و عملی گسترده‌ای را برای تشخیص صحیح بیماری‌ها و تصمیم‌گیری تخصصی فرا می‌گیرند. بنابراین نمی‌توان انتظار داشت افراد سایر رشته‌ها با گذراندن دوره‌های آموزشی چندروزه یا چندماهه، صلاحیت ارائه تمامی خدمات تخصصی این حوزه را کسب کنند.
او در پاسخ به سوال آتیه آنلاین درباره مداخلات غیرضروری و انجام چندباره تصویربرداری گفت: رادیولوژی یک رشته ارجاعی است و بیماران معمولا پس از مراجعه به پزشکان متخصص برای انجام خدمات تصویربرداری ارجاع داده می‌شوند. ورود افراد فاقد صلاحیت تخصصی به برخی خدمات این حوزه می‌تواند موجب کاهش کیفیت تشخیص، افزایش هزینه‌های بیماران و تکرار غیرضروری اقدامات تصویربرداری شود.
به گفته صانعی اگر کسی خارج از مسیر پزشکی به رادیولوژی مراجعه کند و کد رهگیری نداشته باشد، هزینه برعهده خود اوست و بیمه موظف نیست خدمات غیر تشخیصی را پوشش دهد. اما این موارد در کل نظام سلامت کم هستند و باید جلوی آن را گرفت.
صلواتی پور در این باره گفت: بیماران وقتی به همکاران کلینیسن مراجعه می‌کنندُ با توجه به وضوح تصاویر آن‌ها تشخیص اولیه می‌دهند در حالی که ارائه دهنده خدمت نمی‌تواند تجویز کننده هم باشد. اگر افراد صلاحیت علمی نداشته باشند در عرصه تشخیص اشتباه اتفاق می‌افتد و مسیر درمان را دشوار می‌کند.
رئیس انجمن رادیولوژی ادامه داد: استفاده پزشکان از ابزارهای تشخیصی برای کمک به درمان بیماران موضوعی پذیرفته‌شده است، اما دریافت تعرفه مستقل برای خدماتی که خارج از حیطه صلاحیت حرفه‌ای آنان قرار دارد، مسئله‌ای متفاوت است و باید مطابق مقررات مورد بررسی و نظارت قرار گیرد.
او با تأکید بر ضرورت افزایش نظارت‌ها گفت: هدف انجمن رادیولوژی تقابل با سایر گروه‌های پزشکی نیست، بلکه صیانت از حقوق بیماران و حفظ کیفیت خدمات تشخیصی است. وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و نهادهای مسئول تعیین صلاحیت حرفه‌ای باید با نظارت مؤثر، از بروز تخلفات احتمالی جلوگیری کنند.
به گفته صانعی، تداخلات بین‌رشته‌ای علاوه بر پیامدهای درمانی و اقتصادی، بر آموزش دستیاران نیز تأثیر می‌گذارد؛ زیرا انتقال بخشی از خدمات و بیماران به خارج از بخش‌های تخصصی رادیولوژی، فرصت مواجهه دستیاران با موارد آموزشی را کاهش می‌دهد.
رئیس انجمن رادیولوژی ادامه داد: وزارت بهداشت طی سال‌های گذشته با وجود محدودیت‌های ارزی، برای تأمین تجهیزات تصویربرداری، به‌ویژه دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن در مراکز دولتی و آموزشی تلاش کرده است؛ با این حال، در حوزه سونوگرافی، سهم بخش‌های تخصصی رادیولوژی از تجهیزات توزیع‌شده متناسب با نیازهای آموزشی و درمانی نبوده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی گفت: تصویربرداری فقط هنگام بروز بیماری کمک نمی‌کند و در پیشگیری از بیماری‌ها اهمیت دارد. اما قسمت غربالگری در نظام سلامت ما مغفول مانده است. مشخصا می‌خواهم در مورد سرطان پستان صحبت کنم. قبل از اینکه سرطان پستان گسترش پید ا کند باید آن را تشخیص دهیم. در مراحل بعدی هزینه درمان بسیار بالاست. تشخیص در مراحل اولیه با یک ماموگرافی و سونوگرافی دقیق امید زیادی برای بهبود ایجاد می‌کند.
صلواتی پور اعلام کرد: در حال حاضر در بیمارستان‌های تابعه وزارت بهداشت حدود 560 سی تی اسکن فعال و مشغول به کار داریم. یعنی 6.5 دستگاه به ازای هر یک میلیون نفر. 206 دستگاه ام ار ای داریم. این آمار مربوط به مراکز درمانی خصوصی و تامین اجتماعی و ارتش نیست. با این حال باز هم در بیمارستان‌های دانشگاهی و آموزشی کمبود و نیاز به نوسازی تجهیزات داریم.
او ادامه داد:ما نسبت به آمار جهانی عقب‌تر هستیم. برای هر یک میلیون نفر باید 11 دستگاه سی تی اسکن داشته باشیم اما حدود ۶ عدد داریم. در اتحادیه اروپا این عدد 26 است، در ژاپن صد است و در آمریکای شمالی حدود 40 دستگاه است.
به گفته این مسئول در کشور ما تمرکز بر عرصه پژوهش در کشورهای دیگر بیشتر از ایران است ما آن‌قدر سرگرم درمان هستیم نمی‌توانیم دستگاهی را فقط به پژوهش اختصاص دهیم.
رئیس انجمن رادیولوژی با اشاره به وابستگی گسترده تجهیزات تصویربرداری پزشکی به ارز گفت: بخش قابل توجهی از دستگاه‌های رادیولوژی، قطعات مصرفی، تجهیزات جانبی و هزینه‌های تعمیر و نگهداری آن‌ها وابسته به نرخ ارز است و افزایش شدید قیمت ارز در سال‌های اخیر، فشار اقتصادی قابل توجهی بر مراکز تصویربرداری دولتی و خصوصی وارد کرده است.
او توضیح داد: با وجود افزایش تعرفه‌های خدمات رادیولوژی در سال جاری، همچنان تناسب لازم میان درآمد مراکز و هزینه‌های خرید، تعمیر و نگهداری تجهیزات وجود ندارد و این عدم تعادل، ادامه فعالیت و نوسازی دستگاه‌ها را دشوار کرده است.
به گفته رئیس انجمن رادیولوژی، قیمت برخی قطعات تجهیزات تصویربرداری به چندین میلیارد تومان رسیده است؛ به‌طوری‌که ممکن است هزینه تعویض یک قطعه از قیمت خرید کل دستگاه در سال‌های گذشته بیشتر باشد.
صلواتی پور در این باره توضیح داد: دستگاه‌های رادیولوژی و تصویربرداری هزینه های بالایی دارند. چیزی که امروز با گوشت و پوشت خود درک می‌کنیم گرانی است. قبلا با بودجه‌ای که داشتیم می‌توانستیم صد دستگاه رادیولوژی را خریداری کنیم و در کل کشور توزیع کنیم اما امروز به زیر 10 عدد رسیده است. افزایش نرخ ارز چالش ایجاد کرده است با لحاظ همه محدودیت‌ها در اراده خدمت دست متولیان سلامت را می‌بینند.
او ادامه داد: اگر بخواهیم مقایسه‌ای داشته باشیم داستگاه‌های تصویربرداری مانند گوشی‌های موبایل هستند و مدام در حال تغییر و پیشرفت هستند و هرسال مدل‌های جدیدی از آن‌ها به بازار می‌آید. قبلا به نوسازی دستگاه‌ها فکر می‌کردیم الان همه تلاش ما این است که دستگاه‌هایی که داریم را حفظ و نگهداری کنیم.
بنابر اعلام صلواتی پور با کمبود منابعی که داریم و سختی واردات و تجهیزات کم کم در مسیر خدمت رسانی با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد. نیازمند همدلی سایر ارگان‌هایی هستیم که باید تامین هزینه کنند تا سلامت عمومی به خطر نیفتد.
صانعی یادآور شد: افزایش هزینه تجهیزات، علاوه بر ایجاد مشکل برای مراکز فعال، تأسیس مراکز جدید تصویربرداری را نیز با محدودیت جدی مواجه کرده است. در چنین شرایطی، متخصصان جوان و دستیارانی که به‌تازگی فارغ‌التحصیل می‌شوند، عملاً امکان مالی لازم برای راه‌اندازی مطب یا مرکز مستقل رادیولوژی را ندارند.
این مسئول انجمن رادیولوژی هشدار داد: اگر برای تأمین ارز، حمایت از نوسازی تجهیزات و ایجاد تعادل میان تعرفه‌ها و هزینه‌های واقعی خدمات چاره‌اندیشی نشود، استمرار ارائه خدمات تصویربرداری پزشکی و دسترسی مردم به این خدمات با مشکل مواجه خواهد شد.
او با یادآوری نقش تجهیزات تصویربرداری در دوران همه‌گیری کرونا گفت: توسعه و توزیع دستگاه‌های سی‌تی‌اسکن در سال‌های گذشته، در آغاز شیوع کرونا اهمیت خود را نشان داد. در روزهایی که دسترسی به کیت‌های تشخیصی محدود بود، سی‌تی‌اسکن به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم کمک‌تشخیصی، نقش مؤثری در ارزیابی بیماران و شناسایی درگیری ریوی ناشی از بیماری داشت.
صانعی گفت: تجربه همه‌گیری کرونا نشان داد که سرمایه‌گذاری در تجهیزات پزشکی، توسعه آموزش تخصصی و حفظ کیفیت خدمات تشخیصی تا چه اندازه برای آمادگی نظام سلامت در برابر بحران‌ها ضروری است. از این رو، حمایت از توسعه همه‌جانبه رادیولوژی باید در اولویت برنامه‌ریزی‌های نظام سلامت قرار گیرد.
