هشدار دانشمندان درباره آینده خزر؛ احتمال تکرار سرنوشت آرال در شمال دریاچه

به گزارش آتیه آنلاین، کاهش سطح آب دریای خزر در سال‌های اخیر، به‌ویژه در بخش‌های کم‌عمق شمالی و شمال‌شرقی، نگرانی دانشمندان درباره پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی این روند را افزایش داده است. فعالان محیط زیست در قزاقستان طی سال‌های اخیر چندین جزیره را شناسایی کرده‌اند که در پی عقب‌نشینی آب از زیر سطح خزر نمایان شده‌اند؛ پدیده‌ای که به گفته کارشناسان می‌تواند نشانه ادامه روند کاهش تراز آب باشد.

کاهش سطح آب و ظهور جزایر جدید

بخش شمالی و شمال‌شرقی خزر در امتداد سواحل قزاقستان تنها حدود سه تا شش متر عمق دارد و به همین دلیل نسبت به کاهش سطح آب بسیار آسیب‌پذیر است. در سال‌های اخیر جزایر جدیدی در این منطقه پدیدار شده‌اند که برخی از آنها حدود یک کیلومتر طول و ۲۰۰ تا ۳۰۰ متر عرض دارند.

بر اساس داده‌های ابزارهای پایش، سطح آب خزر در بخش قزاقستان از منفی ۲۶.۸۲ متر در سال ۱۹۹۶ به منفی ۲۹.۲۷ متر در سال ۲۰۲۵ رسیده است؛ یعنی طی سه دهه حدود ۲.۴۵ متر کاهش یافته است. میانگین سطح آب در ایستگاه جزیره کولالی نیز در ژوئیه ۲۰۲۶ به منفی ۲۹.۴۲ متر رسید که پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در دوره مطالعات عنوان شده است.

تغییرات اقلیمی و فعالیت انسانی

دانشمندان افزایش دما و در نتیجه افزایش تبخیر را از عوامل اصلی کاهش آب خزر می‌دانند. کاهش بارندگی، سدسازی، برداشت آب برای کشاورزی و نحوه مدیریت مخازن نیز بر میزان آبی که به خزر می‌رسد اثر می‌گذارند.

این روند علاوه بر تغییر خط ساحلی، حیات فک خزری را نیز تهدید می‌کند. جمعیت این گونه طی یک قرن از حدود یک میلیون به نزدیک ۱۰۰ هزار فرد کاهش یافته و از بین رفتن جزایر محل استراحت و کاهش یخ‌های زمستانی، شرایط بقای آن را دشوارتر کرده است.

احتمال خشکی گسترده در شمال خزر

برخی مدل‌های اقلیمی پیش‌بینی می‌کنند سطح خزر در قرن بیست‌ویکم همچنان کاهش یابد. یک پژوهش نشان می‌دهد در سناریوی اقلیمی میانه، سطح آب ممکن است تا پایان قرن تا هشت متر پایین برود. دانشمندان تأکید دارند کل خزر با سرنوشتی مشابه دریاچه آرال مواجه نخواهد شد، اما بخش‌های کم‌عمق شمالی ممکن است شاهد خشکی گسترده باشند.

کارشناسان بر مدیریت بهتر مصرف آب، پایش مشترک و همکاری پنج کشور ساحلی برای حفاظت از خزر و سازگاری با تغییرات آن تأکید دارند.