روان‌درمانی و حمایت خانواده، خط مقدم پیشگیری از خودکشی

اهمیت روان‌درمانی و خدمات مشاوره در دنیای امروز نقشی پررنگ دارد. پیچیدگی‌های زندگی مدرن در مقابل سادگی‌های زندگی سنتی افراد را با مشکلات زیاد روحی و روانی درگیر می‌کند. به همین دلیل متخصصان همواره توصیه می‌کنند که افراد در صورت بروز اختلالات خلقی، اضطراب و داشتن افکار خودکشی از روانپزشکان و روانشناسان کمک بگیرند.

محمدرضا شالبافان، مدیر دفتر سلامت روانی و اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت در حاشیه نشستی به مناسبت روز جهانی خودکشی با عنوان «تاب‌آوری و خودمراقبتی در شرایط بحران با تمرکز بر پیشگیری از خودکشی» به آتیه آنلاین گفت: «آن چیزی که قطعی و مسلم است، این است که درمان روان‌شناسی و روان‌پزشکی احتمال خودکشی را کاهش می‌دهد – به طرز قابل‌توجهی هم کاهش می‌دهد – و اتفاقاً به عنوان عامل اصلی پیش‌گیرنده در فردی که افکار خودکشی برایش رخ داده، باید انجام شود.»

گاهی افراد در حین گذراندن مراحل روان‌درمانی اقدام به خودکشی می‌کنند. در بعضی موارد در چنین شرایطی اطرافیان همه کار را به دست درمانگر می‌سپارند و تصور دارند که روان‌درمانگر در هر شرایطی باید مانع این کار می‌شده است. همچنین این نگرش منفی نسبت به روان‌درمانی ایجاد می‌شود که خدمات مشاوره هم تاثیری روی فرد نداشته و او اقدام به خودکشی کرده است. شالبافان در این باره توضیح می‌دهد: «واقعیت این است که تمام تلاش‌هایی که ما می‌کنیم برای این که جلوی خودکشی فرد را بگیریم، چه در سطح سیاست‌گذاری‌، چه در کلینیک به عنوان روان‌پزشک و روان‌شناس، فقط احتمال خودکشی را کاهش می‌دهد و به این معنی نیست که افراد مطمئن شوند که حتماً فرد دیگر تا هیچ‌وقت خودکشی نخواهد کرد. ولی مهم این است که رفتارهای حمایتی و عوامل پیشگیرانه تداوم داشته باشد.»

به گفته او این احتمال وجود دارد که فرد در حین درمان اقدام به خودکشی کند. به خاطر اینکه درمان‌ها قطعی نیستند. مثلاً در بهترین حالت ممکن است درمان ۹۰ درصد افراد را خوب کند، اما شاید برای درصدی از افراد درمان، اثر‌بخش نباشد. در این موارد باید حتماً توجه بیشتری توسط درمانگر و خانواده صورت گیرد.»

همین که فرد در حین درمان باشد، خطر را رفع نمی‌کند: «افکار خودکشی موردی و بعضاً روزبه‌روز متفاوت است. مثلاً ممکن است بیمار مراجعه کند و پزشک ببیند افکار خودکشی ندارد، اما در طول جلسات بعدی ممکن است اتفاقی برایش بیفتد و این افکار برایش ایجاد شود.»

او درباره کمک گرفتن در لحظه‌های فروپاشی روانی تاکید می‌کند: «ممکن است فرد همیشه به روان‌درمانگر خود دسترسی نداشته باشد مثلا هنگامی که در فکر اقدام به خودکشس است. در این موارد حتماً باید به افراد آموزش داده شود که می‌توانند به سامانه‌های ۲۴ ساعته یا اکثر موارد در دسترس، مثل سامانه‌های تلفنی، تماس بگیرند و موضوع را مطرح کنند.»

حمایت مداوم، مهم‌تر از وعده درمان قطعی

شالبافان نقش خانواده‌ها را در این شرایط پررنگ می‌داند: «خانواده و اطرافیان حتماً باید به‌صورت منظم با بیمار در ارتباط باشند. اگر برداشتشان این بود که رفتارش تغییر کرده یا بیماری‌اش دوباره عود کرده، فوری او را برای اقدامات درمانی ببرند. هرچند مهم‌ترین موردی که باید به آن توجه کرد، این است که خیلی اوقات فرد به واسطه قطع درمان روان‌شناسی و روان‌پزشکی مشکلش عود می‌کند.»

او ادامه می‌دهد: «خانواده به محض مراجعه فرد به روانپزشک و روانکاو نباید او را رها کنند. مدام باید پیگیر باشند که آیا او به جلسات می‌رود و بهبودی در شرایطش ایجاد شده یا نه. اگر این اتفاق نیفتاده باید با پزشک صحبت کنند. خانواده تکیه‌گاه هر فرد است و مهم‌ترین روش پیشگیری از خودکشی، این است که فردی که افکار خودکشی دارد، درمان شود.»

مدیر دفتر سلامت روانی وزارت بهداشت درباره افزایش آمار خودکشی می‌گوید: « آمار خودکشی در مناطق مختلف کشور متفاوت است. در بخش‌هایی از کشور، به‌ویژه در مناطق غربی، این نگرانی در سال‌های گذشته و حتی امروز دیده می‌شود. همچنین در شهرهای بزرگ، به دلیل تغییرات فرهنگی و اجتماعی، نگرانی‌ها بیشتر به نظر می‌رسد.»

او توجه به نوجوانان و جوانان که روحیات حساس‌تری دارند را وظیفه مهم خانواده می‌داند: «پدر و مادر باید مراقب تغییر حالت فرزندان خود باشند و اگر در آن‌ها نشانه‌هایی از افسردگی و غم و اضطراب مشاهده می‌کنند، باید برای درمان راهنمایی‌شان کنند. این موارد را می‌توان از افت تحصیلی، عدم تمایل به معاشرت با همسالان و بیان کلمات ناامیدکننده متوجه شد.»

پذیرش تفاوت‌های فرهنگی و آموزش درباره اینکه استفاده از خدمات روان‌درمانی امری طبیعی است می‌تواند افراد را به سمت درمان بهتر هدایت کند.