طرح ترافیک در تهران سابقهای بیش از چهار دهه دارد و اجرای آن به سالهای ابتدایی پس از پیروزی انقلاب اسلامی بازمیگردد. نخستین مرحله این طرح از اول آبانماه ۱۳۵۸ با هدف کاهش بار ترافیکی مرکز شهر و محدود کردن تردد خودروهای تکسرنشین به اجرا درآمد. در ادامه و با تصویب شورای انقلاب در ۱۷ خرداد ۱۳۵۹، محدودهای در مرکز تهران تعیین شد تا از ورود تمامی وسایل نقلیه، به جز خودروهای مجاز از جمله وسایل حملونقل عمومی، خودروهای امدادی، کادر پزشکی و برخی سرویسهای دولتی، از ساعت ۶:۳۰ تا ۱۰ صبح در روزهای کاری هفته جلوگیری شود.طرح ترافیک تهران طی سالهای بعد بارها مورد بازنگری قرار گرفت و تا سال ۱۳۹۸ در ۲۶ مرحله دستخوش اصلاحات و تغییرات جزئی و اساسی شد.
آخرین تغییر مهم این طرح از اول تیرماه ۱۳۹۸ و با تبدیل محدوده زوج و فرد سابق به «محدوده کنترل آلودگی هوا» اجرایی شد. بر اساس این مصوبه، خودروهای پلاک تهران در هر فصل ۲۰ روز و خودروهای پلاک شهرستان ۱۵ روز مجاز به تردد رایگان در این محدوده هستند و تردد بیش از سهمیه تعیین شده مشمول پرداخت عوارض مصوب شورای اسلامی شهر تهران میشود.
طرح ترافیک حالا در آستانه تغییراتی قرار گرفته که میتواند نحوه اجرای این طرح را دستخوش تحول کند. در حالی که بررسیها برای اصلاح ساختار فعلی طرح ترافیک در جریان است، دو پیشنهاد گسترش محدوده اجرای طرح و تغییر مبنای محاسبه هزینهها به مدل «پیمایشمبنا» در پروسه مطالعات و بررسی قرار گرفته است.
به گزارش ایسنا، سید محمد آقامیری، نایب رئیس کمیسیون حملونقل و ترافیک شورای شهر تهران به پیشنهاد افزایش محدوده طرح ترافیک اشاره کرده و میگوید: این موضوع هنوز در مرحله مطالعات تخصصی و فنی قرار دارد. به گفته وی، با توجه به احتمال گسترش محدوده طرح، ممکن است ضوابط و هزینههای آن نیز تغییر کند، اما هنوز تصمیم نهایی در این زمینه اتخاذ نشده است.
عضو شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه هرگونه تغییر در طرح ترافیک باید پس از طی مراحل کارشناسی به تصویب شورای شهر و سپس تأیید شورای عالی ترافیک برسد، اظهار میکند: یکی از پیشنهادهای مطرحشده، توسعه محدوده اجرای طرح در سطح شهر است؛ موضوعی که هنوز در حد یک پیشنهاد اولیه بوده و در حال بررسی کارشناسی است. به گفته نایب رئیس کمیسیون حملونقل و ترافیک شورای شهر تهران، فلسفه اصلی اجرای طرح ترافیک مدیریت تردد خودروهای شخصی در محدودههایی است که مراجعه شهروندان به آنها بالاست تا از ایجاد گرههای ترافیکی جلوگیری شود و دسترسی از طریق حملونقل عمومی تسهیل شود.
وی معتقد است که برخی کارشناسان با توجه به شکلگیری کانونهای جدید ترافیکی در نقاط مختلف شهر، گسترش محدوده طرح را راهکاری برای مدیریت بهتر ترافیک میدانند، هرچند ممکن است در نهایت این پیشنهاد مورد تأیید قرار نگیرد.
شهرداری تهران در حال بررسی مدل جدیدی برای اجرای طرح ترافیک است، به طوریکه آرش رساء ایزدی، معاون سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران به ایسنامیگوید: در صورت فراهم شدن پیشنیازهای لازم، امکان اجرای طرح ترافیک به صورت «پیمایشمبنا» در سال ۱۴۰۵ وجود دارد.
بر اساس این مدل، هزینه استفاده از طرح ترافیک به جای ورود و خروج از محدوده، بر مبنای میزان کیلومتر طی شده خودروها محاسبه خواهد شد. به این ترتیب خودروهایی که پیمایش بیشتری دارند، آلودگی بیشتری تولید میکنند و یا سهم بیشتری در ایجاد تراکم ترافیکی دارند. بنابراین هزینه بیشتری پرداخت خواهند کرد و در مقابل، خودروهایی با تردد کمتر مشمول هزینه کمتری خواهند شد.
رساء ایزدی هدف از این رویکرد را حرکت به سمت عادلانهتر شدن نظام دریافت هزینه استفاده از معابر شهری عنوان کرده و ادامه میدهد: مطالعات اولیه این طرح انجام شده و چارچوب کلی آن نیز آماده است، اما بررسیهای تکمیلی برای نهایی شدن جزئیات همچنان ادامه دارد.
به گفته معاون سازمان حملونقل و ترافیک شهرداری تهران، اجرای این مدل نیازمند دسترسی به دادههای دقیق از میزان تردد خودروهاست؛ موضوعی که تأمین آن مستلزم توسعه زیرساختهای سختافزاری و نرمافزاری و تکمیل تجهیزات هوشمند ترافیکی در سطح شهر است.
وی تأکید میکند: در صورت فراهم شدن این زیرساختها، امکان محاسبه دقیق یا نزدیک به دقیق پیمایش خودروها فراهم خواهد شد و اجرای طرح نیز قابلیت عملیاتی شدن پیدا میکند.
بر این اساس، به نظر میرسد مدیریت شهری تهران همزمان دو مسیر را برای آینده طرح ترافیک دنبال میکند؛ نخست بازنگری در محدودههای مشمول طرح و دوم اصلاح شیوه محاسبه هزینهها با هدف نزدیکتر شدن به الگوهای مبتنی بر میزان استفاده واقعی از شبکه معابر شهری؛ موضوعی که نتیجه نهایی آن پس از تکمیل مطالعات کارشناسی و طی مراحل قانونی مشخص خواهد شد.
