بیش از دو دهه از آغاز طرح سهام عدالت میگذرد؛ طرحی که با هدف گسترش مالکیت عمومی و مشارکت اقشار کمدرآمد در اقتصاد کشور از سال ۱۳۸۵ کلید خورد. با این حال، هنوز میلیونها نفر از جمعیت کشور از این طرح بیبهره ماندهاند. اکنون نمایندگان مجلس از برنامهای خبر میدهند که بر اساس آن احتمال دارد حدود ۱۹ میلیون نفر از جاماندگان سهام عدالت تا پایان سال جاری امکان ثبتنام و دریافت این سهام را پیدا کنند.
به گزارش آتیهآنلاین، در سالهای گذشته، دولت دوازدهم اعلام کرده بود که پرونده سهام عدالت بسته شده و امکان اضافه شدن مشمولان جدید وجود ندارد. این تصمیم در حالی اتخاذ شد که بسیاری از افراد، بهویژه کسانی که در زمان اجرای اولیه طرح مدارک ناقص داشتند یا به هر دلیل در فرآیند ثبتنام قرار نگرفتند، همچنان خود را مشمول این طرح میدانند.
اکنون برخی نمایندگان مجلس با همکاری اتاق تعاون در حال پیگیری راهکاری هستند تا امکان ثبتنام این افراد فراهم شود. بر اساس اعلام اعضای فراکسیون تعاون و سهام عدالت مجلس، قرار است سامانهای با همکاری اتاق تعاون ایران ایجاد شود تا اطلاعات افراد جامانده استخراج و امکان بررسی مشمولیت آنها فراهم شود.
به گفته مسئولان این فراکسیون، هدف آن است که تمامی افرادی که طبق قانون واجد شرایط محسوب میشوند، در سال جاری وارد فرآیند ثبتنام شوند؛ هرچند اجرای نهایی این طرح همچنان نیازمند تصویب و تعیین سازوکار اجرایی است.
۱۹ میلیون جامانده؛ عددی که همچنان محل بحث است
برآوردهای مطرح شده در مجلس نشان میدهد حدود ۱۹ میلیون نفر در کشور در فهرست جاماندگان احتمالی سهام عدالت قرار دارند. این افراد عمدتاً شامل کسانی هستند که در زمان آغاز طرح در سال ۱۳۸۵ به دلیل نقص مدارک، عدم ثبت اطلاعات یا نبود زیرساختهای اطلاعاتی مناسب از چرخه توزیع سهام خارج ماندند.
در حال حاضر حدود ۴۹ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در کشور سهامدار عدالت محسوب میشوند. اگر طرح جدید به اجرا برسد، جمعیت سهامداران میتواند به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند؛ موضوعی که از منظر اقتصادی و بودجهای نیز نیازمند بررسی دقیق منابع تأمین سهام خواهد بود.
رشد قابل توجه سود سهام عدالت
در کنار بحث جاماندگان، آمارهای منتشر شده نشان میدهد میزان سود توزیعشده سهام عدالت در سال گذشته رشد چشمگیری داشته است. در سال ۱۴۰۴ مجموعاً حدود ۹۱ هزار میلیارد تومان سود میان بیش از ۴۴ میلیون سهامدار توزیع شد؛ رقمی که نسبت به ۵۴ هزار میلیارد تومان پرداختی در سال ۱۴۰۳، افزایش حدود ۶۸ درصدی را نشان میدهد.
برای نخستین بار نیز پرداخت سود سهام عدالت در سه مرحله انجام شد؛ بهطوری که مبالغ مربوط به عملکرد شرکتهای سرمایهپذیر در ماههای مهر، دی و اسفند به حساب سهامداران واریز شد. این پرداختها در مجموع از طریق بیش از ۱۳۱ میلیون تراکنش بانکی انجام گرفت.
بر اساس اعلام مسئولان، در آخرین دوره پرداخت سود، دارندگان سبدهای مختلف سهام عدالت مبالغ متفاوتی دریافت کردند؛ بهگونهای که دارندگان سبد ۴۵۲ هزار تومانی حدود ۴۴۳ هزار تومان، سبد ۵۳۲ هزار تومانی حدود ۵۲۱ هزار تومان و دارندگان سبد یک میلیون تومانی نزدیک به ۹۸۱ هزار تومان سود دریافت کردند.
چالش منابع برای واگذاری جدید
با وجود وعدههای مطرحشده، کارشناسان اقتصادی معتقدند مهمترین پرسش درباره طرح جدید، نحوه تأمین سهام برای مشمولان تازه است. بخش عمده سهام عدالت در سالهای ابتدایی اجرای طرح از محل واگذاری سهام شرکتهای دولتی تأمین شد و اکنون مشخص نیست دولت برای پوشش جمعیت جدید از چه منابعی استفاده خواهد کرد.
از سوی دیگر برخی تحلیلگران تأکید میکنند اگر قرار باشد تعداد سهامداران افزایش یابد، باید سازوکاری طراحی شود که ارزش اقتصادی سهام و میزان سودآوری آن برای سهامداران فعلی و جدید حفظ شود.
سهام عدالت؛ از حمایت اجتماعی تا سرمایه اقتصادی
در سالهای اخیر رویکرد برخی سیاستگذاران نسبت به سهام عدالت تغییر کرده است. به باور آنها این طرح نباید صرفاً به عنوان یک کمک حمایتی یا «یارانه غیرنقدی» دیده شود، بلکه باید به ابزاری برای مشارکت واقعی مردم در اقتصاد تبدیل شود.
در همین راستا، نمایندگان مجلس بر این موضوع تأکید دارند که سهام عدالت باید به عنوان یک دارایی و سرمایه برای خانوارها تلقی شود و حتی سود حاصل از آن میتواند در قالب سرمایهگذاریهای جدید برای خود سهامداران به کار گرفته شود.
با این حال، سرنوشت نهایی طرح ثبتنام جاماندگان همچنان به تصمیمات اجرایی دولت، تعیین منابع واگذاری و تصویب سازوکارهای قانونی بستگی دارد؛ مسیری که در صورت تحقق میتواند یکی از بزرگترین بازتوزیعهای دارایی در اقتصاد ایران طی سالهای اخیر باشد.
