۸ نکته برای حمایت و آرام‌کردن کودکان در شرایط جنگ

اخبار جنگ و درگیری به سرعت همه جا پخش می‌شود، ممکن است هر جایی که زندگی کنید شما را دچار احساساتی مثل ترس، اندوه، خشم و اضطراب کند. کودکان همیشه برای احساس امنیت و آرامش به والدین خود نگاه می‌کنند؛ این نیاز در زمان بحران حتی بیشتر هم می‌شود و گفت‌وگو با آن‌ها می‌تواند از بار اضطرابشان کم کند. اما آنچه اهمیت دارد این است که چگونه این گفت‌وگو را با فرزندتان شروع کنید و چطور از او حمایت کنید و آرامش فراهم کنید. یونیسف هشت توصیه‌ در این زمینه منتشر کرده که در ادامه می‌خوانید.

بفهمید چه می‌داند و چه احساسی دارد

زمان و مکانی را انتخاب کنید که بتوانید موضوع را طبیعی مطرح کنید و فرزندتان راحت‌تر حرف بزند؛ مثلاً هنگام صرف غذا با خانواده. بهتر است قبل از خواب این موضوع را پیش نکشید. در شروع از او بپرسید چه چیزهایی می‌داند و چه احساسی دارد. بعضی بچه‌ها ممکن است اطلاعات کمی داشته باشند و نخواهند درباره آن حرف بزنند، اما بعضی دیگر ممکن است در سکوت نگران باشند. برای کودکان کوچک‌تر، نقاشی، قصه و فعالیت‌های دیگر می‌تواند راهی برای باز کردن گفت‌وگو باشد.

کودکان از راه‌های مختلفی با خبرها روبه‌رو می‌شوند، بنابراین مهم است بدانید چه چیزهایی دیده یا شنیده‌اند. این فرصتی است برای اینکه به آن‌ها اطمینان بدهید و اگر اطلاعات نادرستی از اینترنت، تلویزیون، مدرسه یا دوستان گرفته‌اند، اصلاحش کنید.

جریان مداوم تصاویر ناراحت‌کننده و تیترهای نگران‌کننده ممکن است این حس را ایجاد کند که بحران همه‌جا حاضر است. کودکان کوچک‌تر ممکن است نتوانند بین تصاویر روی صفحه و واقعیت زندگی خودشان تفاوت بگذارند و فکر کنند خودشان هم در خطر فوری هستند، حتی اگر جنگ در جایی دور رخ بدهد. کودکان بزرگ‌تر هم ممکن است چیزهای نگران‌کننده‌ای در شبکه‌های اجتماعی دیده باشند و از گسترش اوضاع بترسند.

نگرانی‌هایشان را کوچک نشمارید یا رد نکنید. اگر سؤالی می‌پرسند که به نظر شما خیلی افراطی می‌آید، مثل «همه‌مان می‌میریم؟»، به آن‌ها اطمینان بدهید که چنین اتفاقی قرار نیست بیفتد، اما هم‌زمان سعی کنید بفهمید چه شنیده‌اند و چرا چنین نگرانی‌ای پیدا کرده‌اند. وقتی منبع نگرانی را بفهمید، بهتر می‌توانید آرامشان کنید.

حتماً احساساتشان را به رسمیت بشناسید و به آن‌ها بگویید هر احساسی که دارند طبیعی است. با توجه کامل گوش بدهید و یادآوری کنید هر وقت خواستند می‌توانند با شما یا یک بزرگسال قابل اعتماد دیگر حرف بزنند.

آرام بمانید و متناسب با سن کودک حرف بزنید

کودکان حق دارند بدانند در دنیا چه می‌گذرد، اما بزرگسالان هم مسئول‌اند که آن‌ها را از آشفتگی شدید حفظ کنند. شما فرزندتان را بهتر از هر کسی می‌شناسید. از زبان متناسب با سن او استفاده کنید، واکنش‌هایش را زیر نظر بگیرید و نسبت به میزان اضطرابش حساس باشید.

طبیعی است که خود شما هم از آنچه رخ می‌دهد ناراحت یا نگران باشید. اما یادتان باشد کودکان نشانه‌های احساسی را از بزرگسالان می‌گیرند؛ پس سعی نکنید ترس‌های خودتان را بیش از حد به او منتقل کنید. آرام حرف بزنید و به زبان بدن‌تان، مثل حالت چهره، دقت کنید.

تا جایی که می‌توانید به کودک اطمینان بدهید که در امنیت است. به او یادآوری کنید افراد زیادی در سراسر جهان تلاش می‌کنند جنگ متوقف شود و صلح برقرار شود.

یادتان باشد لازم نیست جواب همه سؤال‌ها را بدانید. می‌توانید بگویید «الان مطمئن نیستم، باید بررسی کنم» یا این را به فرصتی تبدیل کنید که همراه با کودک بزرگ‌ترتان پاسخ را پیدا کنید. از منابع معتبر خبری یا سازمان‌های بین‌المللی مثل یونیسف و سازمان ملل استفاده کنید. توضیح بدهید که همه چیزهایی که در اینترنت وجود دارد، درست نیست و باید سراغ منابع قابل اعتماد رفت.

به‌جای دامن‌زدن به انگ‌زنی، همدلی را تقویت کنید

جنگ و درگیری اغلب با تعصب و تبعیض همراه می‌شود؛ چه علیه یک مردم و چه علیه یک کشور. وقتی با فرزندتان حرف می‌زنید، از برچسب‌هایی مثل «آدم‌های بد» یا «شرور» استفاده نکنید. به‌جای آن، این موقعیت را فرصتی برای پرورش همدلی بدانید؛ مثلاً برای خانواده‌هایی که مجبور شده‌اند خانه‌هایشان را ترک کنند.

حتی اگر جنگ در کشوری دوردست باشد، ممکن است در محیط اطراف شما هم باعث تبعیض شود. حواستان باشد فرزندتان خودش قربانی زورگویی و تمسخر نباشد یا در آن مشارکت نکند. اگر در مدرسه به او توهین شده یا مورد آزار قرار گرفته، تشویقش کنید به شما یا یک بزرگسال مورد اعتماد بگوید.

به کودکان یادآوری کنید که همه حق دارند در مدرسه و جامعه در امنیت باشند. زورگویی و تبعیض همیشه غلط است و هر کدام از ما باید سهم خودمان را در مهربانی و حمایت از دیگران انجام بدهیم.

روی کسانی تمرکز کنید که کمک می‌کنند

مهم است کودکان بدانند آدم‌ها با شجاعت و مهربانی به کمک هم می‌روند. داستان‌های مثبت پیدا کنید؛ مثلاً امدادگران، پزشکان، معلمان، داوطلبان یا جوانانی که برای صلح تلاش می‌کنند. احساس اینکه می‌شود کاری هرچند کوچک انجام داد، اغلب آرامش‌بخش است.

ببینید آیا فرزندتان دوست دارد در یک اقدام مثبت شرکت کند یا نه. شاید بخواهد برای صلح نقاشی بکشد، شعری بنویسد، در یک کمک‌جمعی محلی مشارکت کند یا به یک پویش بپیوندد. همین حسِ «بی‌اثر نبودن» می‌تواند برای او خیلی تسکین‌دهنده باشد.

گفت‌وگو را با دقت جمع‌بندی کنید

وقتی گفت‌وگو رو به پایان است، مهم است کودک را در وضعیت آشفتگی رها نکنید. سعی کنید از روی زبان بدن، لحن صدا و نحوه نفس کشیدنش، میزان اضطراب او را بسنجید. به او یادآوری کنید که دوستش دارید و هر وقت نگران شد، شما برای شنیدن و حمایت کردن حاضر هستید.

بعداً هم پیگیری کنید

وقتی خبرهای جنگ ادامه دارد، شما هم باید هر از گاهی دوباره سراغ کودک بروید و ببینید حالش چطور است. چه احساسی دارد؟ سؤال تازه‌ای دارد؟ چیزی هست که بخواهد درباره‌اش حرف بزند؟ اگر به نظر می‌رسد نگران یا مضطرب است، مراقب تغییرات رفتاری و جسمی مثل دل‌درد، سردرد، کابوس یا مشکل در خواب باشید.

کودکان واکنش‌های متفاوتی به رویدادهای سخت نشان می‌دهند و بعضی نشانه‌های ناراحتی خیلی واضح نیست. کودکان کوچک‌تر ممکن است بیشتر از معمول به والدین بچسبند، نوجوان‌ها ممکن است اندوه یا خشم شدیدی نشان دهند. بسیاری از این واکنش‌ها کوتاه‌مدت و طبیعی‌اند. اما اگر طولانی شوند، ممکن است کودک به کمک تخصصی نیاز داشته باشد. می‌توانید با فعالیت‌های ساده به کاهش استرس کمک کنید؛ مثلاً تمرین تنفس شکمی با هم انجام بدهید. اگر خودِ کودک دوباره موضوع را مطرح کرد، آماده صحبت باشید. اگر نزدیک زمان خواب بود، گفت‌وگو را با چیزی آرامش‌بخش تمام کنید؛ مثلاً خواندن قصه مورد علاقه‌اش تا راحت‌تر بخوابد.

سیل خبرها را محدود کنید

دقت کنید کودک چقدر در معرض اخبار پر از تصاویر و تیترهای نگران‌کننده قرار می‌گیرد. برای بچه‌های کوچک‌تر بهتر است اخبار را خاموش کنید. برای کودکان بزرگ‌تر، این می‌تواند فرصتی باشد برای حرف زدن درباره اینکه چقدر خبر می‌بینند و به کدام منابع خبری اعتماد می‌کنند. همچنین حواستان باشد وقتی کودک در نزدیکی شماست، با بزرگسالان دیگر چطور درباره جنگ حرف می‌زنید. تا حد امکان، حواس‌پرتی‌های مثبت ایجاد کنید؛ مثل بازی کردن، پیاده‌روی رفتن یا انجام یک فعالیت مشترک.

از خودتان هم مراقبت کنید

اگر خودتان بتوانید بهتر با اوضاع کنار بیایید، بهتر هم می‌توانید به فرزندتان کمک کنید. کودکان واکنش شما را به خبرها می‌بینند؛ پس برایشان مهم است که شما را آرام و مسلط ببینند. اگر مضطرب یا ناراحت هستید، برای خودتان وقت بگذارید و با خانواده، دوستان یا افراد مورد اعتماد حرف بزنید. حواستان باشد چطور خبرها را دنبال می‌کنید: به‌جای اینکه مدام آنلاین باشید، زمان‌های مشخصی در روز را برای پیگیری خبرها تعیین کنید. تا جایی که می‌توانید، برای کارهایی که به شما آرامش و تجدید قوا می‌دهد وقت بگذارید.