ونزوئلا، نفت و بهانه‌های فراموش شده

۲۴ ساعت پس از اولین حمله بزرگ ایالات متحده در دوران ترامپ به خاک آمریکای جنوبی و دستگیری رئیس‌جمهور ونزوئلا، «نیکولاس مادورو»، خیابان‌های کاراکاس از احساسات متناقض پر بود. در شرایطی که ساختار حکومتی مادورو هنوز بر سر کار بود و کنترل را در دست داشت، گروهی از مردم درحالی‌که هنوز با شوک حمله و ربودن مادورو درگیر بودند، در صف‌های طولانی فروشگاه‌ها به آینده‌ فکر می‌کردند. 

گاردین در گزارشی از «گریسلدا»، یک بازنشسته ۶۸ ساله نوشته که با چشمانی اشکبار وضعیت ونزوئلا را «متزلزل» توصیف می‌کرد. او در کنار همسرش در صف خرید مواد غذایی در کاراکاس خود را برای روزهای سخت آماده می‌کنند. «سورینی» 23 ساله و کارمند اداری شرکت برق دولتی ونزوئلا، در‌حالی‌که به همراه «لیاندرو» همسر ۲۴ ساله‌اش، در صف سوپرمارکت ایستاده، از وضعیت خشمگین است. 

ترامپ مدعی مالکیت نفت ونزوئلا شده و آن را با تهدیدهای نظامی پیگیری می‌کند. دولت ترامپ همچنین به رئیس دولت موقت ونزوئلا، گفته که دولت او باید منحصرا در تولید نفت خام با ایالات متحده همکاری کند.

«لیاندرو» که در صف طولانی ۱۰۰ نفره به انتظار خرید آرد، شیر و کره ایستاده بود می‌گفت: «چه‌کسی می‌توانست تصور کند که چنین ماجرایی اتفاق بیفتد؟ که درست در ابتدای سال، وقتی همه خواب بودند کشور ما را بمباران کنند؟ اگر فکر می‌کردم این حمله باعث بهبود کشور می‌شود، خوشحال می‌شدم» درحالی‌که خریداران به صورت گروهی وارد سوپرمارکت شلوغ می‌شدند «لیاندرو» اضافه کرد: «اما من باور ندارم که اوضاع بهتر می‌شود. اگر می‌خواستند صلح برقرار کنند، این روش درستی نیست.»

پس از ربودن «مادورو» احساسات مشابهی در سراسر کاراکاس دیده می‌شود. جمعیت سه میلیونی این شهر در حال کنار آمدن با حمله شبانه شوک‌آور به شهر بودند؛ اقدامی که دولت‌های اسپانیا، برزیل، شیلی، کلمبیا، مکزیک و اروگوئه هشدار داده‌اند که «یک رسم بسیار خطرناک برای صلح و امنیت منطقه‌ای» ایجاد کرده است.

«گابریل»، یک فیلم‌ساز ۲۹ ساله می‌گوید: «همه‌چیز خیلی دردآور است». او چگونگی از خواب پریدن خود در ساعت دو صبح شنبه با صدای یک انفجار «غول‌پیکر» را به یاد می‌آورد. درحالی‌که هواپیماها در آسمان می‌چرخیدند، محله «واسکز» در مرکز کاراکاس در تاریکی فرو رفته بود: «فکر می‌کردم هر لحظه ممکن است خانه من هم بمباران شود» و ادامه می‌دهد:«ما هیچ آب، هیچ برق یا تلفن همراهی نداریم، هیچ‌چیز».

در ونزوئلا سوپرمارکت‌ها و داروخانه‌ها بسیار شلوغ‌اند و نشان کمی از جشن مردمی به خاطر سقوط «مادورو» دیده می‌شد. دولت «مادورو» هنوز در قدرت است و حس عمیقی در میان مردم وجود دارد که تغییر زیادی در این کشور رخ نداده است.

«آنتونیو» شهروند 71 ساله ونزوئلایی می‌گوید: «مادورو را برداشته‌اند، اما انقلاب تمام نشده است. ما هنوز در همان وضعیت هستیم. فقط یک مهره از بازی شطرنج حذف شده است.» درمقابل برخی از مردم محلی از سقوط سیاستمداری که از آن متنفرند خوشحال بودند. «گریسلدا» که خواست تا نام واقعی‌اش فاش نشود معتقد است «مادورو مردی است که هیچ‌گاه صادقانه سختی‌ها و گرسنگی مردمش را ندید» او به خاطر می‌آورد که با دیدن تصویر «مادورو» در بند احساس رضایت کرده بود.

آینده ونزوئلا چیست؟

پس از حمله آمریکا و ربایش رئیس جمهور ونزوئلا، ترامپ اعلام کرد که ایالات متحده «ونزوئلا را اداره خواهد کرد». روز بعد مقامات دولت او گفتند که منظور رئیس‌جمهور اداره مستقیم ونزوئلا نبوده است، بلکه منظور این است که ایالات متحده از رهبری جدید کاراکاس همکاری می‌طلبد. سپس، ترامپ دوباره اعلام کرد که ایالات متحده «مسئول» ونزوئلا است.

مقامات پنتاگون دیروز اعلام کردند که هیچ نیروی نظامی ایالات متحده در ونزوئلا وجود ندارد. اگرچه «مارکو روبیو» وزیر امور خارجه ایالات متحده گفته است که نیروهای آمریکایی در دریای کارائیب باقی خواهند ماند تا «فشار» بیشتری بر رهبری جدید ونزوئلا وارد کنند.

ظاهرا تغییر رژیمی‌ هم درکار نیست. رهبر اپوزیسیون ونزوئلا، «ماریا کورینا ماچادو» که سال گذشته جایزه صلح نوبل خود را به ترامپ تقدیم کرد هم کنار زده شد. ترامپ گفت که «ماچادو» فاقد آن «احترامی» است که برای حکومت‌داری لازم است.
در عوض، ایالات متحده پذیرفته که معاون رئیس‌جمهور «دلسی رودریگز»، به عنوان رهبر موقت باقی بماند. ترامپ گفته که «رودریگز» تا زمانی که «آنچه ما می‌خواهیم را انجام دهد»، قدرت را در اختیار خواهد داشت.

دولت آمریکا به‌شکل مبهمی توافقی مشابه با سرپرستی را به اجرا می‌گذارد. بر این اساس ایالات متحده با استفاده از تهدید مداخله نظامی بیشتر، چشم‌اندازی برای نحوه اداره ونزوئلا فراهم خواهد کرد و از دولت موقت انتظار دارد که این چشم‌انداز را در یک دوره انتقالی اجرا کند.

«رودریگز» پس از دستگیری «مادورو»، ایالات متحده را یک مهاجم غیرقانونی خواند و گفت مادورو «تنها رئیس‌جمهور» ونزوئلا است. اما آنطور که از شواهد پیداست با وجود تمام بیانیه‌های عمومی، «رودریگز» با ترامپ همکاری خواهد کرد. به نظر می‌رسد که شب یکشنبه، خانم «رودریگز» لحن خود را نسبت به ایالات متحده نرم‌تر کرده و در بیانیه‌ای گفت: «ما از دولت ایالات متحده دعوت می‌کنیم تا در یک دستور کار مشارکتی، با محوریت توسعه مشترک، در چارچوب قوانین بین‌المللی و برای تقویت هم‌زیستی پایدار با یکدیگر همکاری کنیم.»

مواد مخدر، دموکراسی یا نفت؟

مقامات آمریکایی در ماه‌های اخیر توضیحات مختلفی برای افزایش حضور نظامی در اطراف ونزوئلا ارائه داده‌اند. برخی مواد مخدر را بهانه کردند و برخی دیگر آخرین انتخابات ونزوئلا را علت دخالت آمریکا دانستند. اما در آخرین هفته پیش از حمله و پس از آن ترامپ هدف اصلی این عملیات را بازپس‌گیری حقوق نفتی ایالات متحده اعلام کرد؛ حقوقی که به گفته او، ونزوئلا در زمان ملی کردن صنعت نفت خود، آن را از ایالات متحده «دزدیده» است.

پس از ربودن «مادورو»، ترامپ درباره شرکت‌های نفتی ایالات متحده و ورود مجدد آن‌ها به ونزوئلا صحبت کرد. او می‌گوید که شرکت‌های نفتی ایالات متحده «وارد می‌شوند، میلیاردها دلار خرج می‌کنند و زیرساخت‌های به شدت آسیب‌دیده و زیرساخت‌های نفتی را تعمیر کرده و شروع به کسب درآمد هم برای ونزوئلایی‌ها و هم برای خودشان می‌کنند».

آنچه مشخص است چنگ زدن عیان و آشکار ایالات متحده، به منابع نفتی ونزوئلا است، البته این بار بدون بهانه‌هایی مانند در خطر افتادن دموکراسی. NBC گزارش داده که اکنون شرکت «شورون»، دومین وارث بزرگ «استاندارد اویل»، ۱۱ کشتی را برای بارگیری نفت به حرکت درآورده است، همچنین ترامپ به‌تازگی مدعی شده که قرار است ونزوئلا تا ۵۰ میلیون بشکه نفت به آمریکا ارسال کند و درآمد حاصل از آن «به نفع مردم ونزوئلا و ایالات متحده خواهد بود.» دولت ترامپ همچنین به «دلسی رودریگز»، رئیس دولت موقت ونزوئلا، گفته است که دولت او باید منحصرا در تولید نفت خام با ایالات متحده همکاری کند و هنگام فروش نفت خام سنگین، آمریکا را ترجیح دهد.

تمام این اتفاقات مانند بسیاری اتفاقات دیگر، منشور سازمان ملل را نقض می‌کند. این منشور می‌گوید که یک ملت نمی‌تواند از زور در قلمرو حاکمیتی کشور دیگری استفاده کند، مگر با رضایت همان کشور، مجوز شورای امنیت سازمان ملل یا دلیل قانع‌کننده‌ای برای دفاع از خود. با این‌همه در شرایطی که قوانین بین‌المللی کاملا پوک و تزئینی شده‌اند، انتظار رفتار براساس این قوانین، به‌ویژه از طرف زورمندان، خود داستان غم‌انگیز دیگری است که پاک شدنش از اذهان عموم مردم ضروری است.