اشتغالزایی ارزان، نیازمند حمایت دولت

به گزارش آتیه آنلاین، با نگاهی به ظرفیت‌ها، بسترسازی‌ها، سیاستگذاری‌های دولت، استعدادها و شرایط مورد نیاز مشاغل خانگی برای توسعه و خلق درآمد و ایجاد موقعیت شغلی، می‌توان به ضرورت توجه به بهره‌مندی از قابلیت‌های این بخش مهم اقتصادی پرداخت و وضعیت حال حاضر مشاغل خانگی را در کشور از نظر جایگاه، سهم از اقتصاد و اشتغال، فرصت‌ها، اعتبارات و تسهیلات و همچنین حمایت‌های بیمه‌ای بررسی کرد. تجارب کشورهای در حال توسعه نشان داده که سرمایه‌گذاری در حوزه گسترش فعالیت‌های تولیدی و خدماتی در اشتغال خانگی می‌تواند بخشی از اقتصاد را پوشش داده و باعث رونق تولید و افزایش اشتغال شود و در این بستر، یکی از مهمترین مؤلفه‌های مورد نیاز در جهان امروز، توسعه مشاغل خانگی در چارچوب حمایت‌های دولتی است. حمایت‌های مختلف تسهیلاتی، قانونی، بیمه‌ای و مالیاتی از کسب‌وکارهای خانگی و بسط و توسعه زمینه فعالیت در قالب مشاغل خانگی در مقایسه با اشتغالزایی گسترده در مشاغل صنعتی و خدماتی از لحاظ اقتصادی برای دولت‌ها و کارفرمایان به صرفه‌تر بوده و اثرات زودبازده فراوانی را به دنبال دارد. مشاغل خانگی درست همان نوع اشتغالی است که به اعتقاد بسیاری از کارشناسان حوزه اقتصاد و کار، زمینه و ظرفیت رشد و توسعه اشتغال، کاهش نرخ بیکاری، بیمه‌پردازی و تثبیت توسعه سازمان‌های بیمه‌ای و حرکت در مسیر توسعه اقتصاد کشور را موجب می‌شود. جایگاه و تعریف مشاغل خانگی در جایگاه تعریف، مشاغل خانگی به آن دسته از فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که توسط عضو یا اعضای خانواده در فضای مسکونی در قالب یک طرح کسب‌وکار، بدون مزاحمت و ایجاد اخلال در آرامش واحدهای مسکونی همجوار شکل می‌گیرد و به تولید خدمت و یا کالای قابل عرضه به بازار خارج از محیط مسکونی منجر می‌شود. در این شیوه فرد، شغل خود را به منزل آورده و به جای اینکه هزینه‌های زیادی برای اجاره یا خرید ساختمان پرداخت کند، می‌تواند در منزل کار و شغل خود را به انجام رساند و در این نوع کسب‌وکار ارزش افزوده کالا و خدمات تولید شده نصیب صاحب شغل می‌شود. ۲۰ درصد درآمد کشورهای در حال توسعه بررسی نشان می‌دهد با گسترش روز افزون فناوری‌های نوین به ویژه فناوری دیجیتالی و گسترش فضای مجازی، فرصت‌های زیادی برای شکل‌گیری مشاغل خانگی ایجاد شده است؛ به طوری که ۲۰ درصد درآمد کشورهای در حال توسعه از مشاغل خانگی به دست می‌آید و نمونه آن کشورهای چین و بنگلادش هستند. باید توجه داشت که کسب‌وکار خانگی از نظر ایجاد شغل، نوآوری در عرضه محصول یا خدمت موجب تنوع و دگرگونی زیادی در اجتماع و اقتصاد کشور می‌شود. آمار مشاغل خانگی در کشور معاون اشتغال و کارآفرینی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با عنوان اینکه در حال حاضر سهم اشتغال خانگی از کل اشتغال کشور حدود ۲.۶ درصد است، استقبال از مشاغل خانگی را در این شرایط اقتصادی و شیوع کرونا، مناسب ارزیابی کرده و بر همین اساس مشاغل خانگی را از اولویت‌های دولت سیزدهم می‌داند که با توجه به شرایط کرونا در کشور باید با توسعه و تقویت مشاغل خانگی این سهم ارتقاء یابد. در حال حاضر بیش از ۳ میلیون نفر به طور رسمی ‌تولیدکننده محصولات مشاغل خانگی در کشور هستند که با تصویب ۲ هزار میلیارد ریال تسهیلات برای توسعه مشاغل خانگی در سال ۱۳۹۹، در هشت ماهه سال ۹۹ بیش از ۵ هزار نفر از تسهیلات مذکور استفاده کردند که به ایجاد بیش از ۶ هزار و ۷۰۰ شغل در کشور منجر شده است. گفتنی است که در حدود ۴۷ درصد افراد شاغل در بخش مشاغل خانگی در حوزه صنعت، ۴۳ درصد در حوزه خدمات و ۱۰ درصد در حوزه کشاورزی مشغول هستند. در اغلب کشورهای توسعه‌یافته حدود ۱۰ درصد از اشتغال را حوزه مشاغل خانگی تشکیل می‌دهند و این در حالی است که در کشورهای در حال توسعه سه تا چهار درصد از اشتغال کشور مربوط به مشاغل خانگی است که این آمار در کشورمان نیز تقریباً نزدیک به همین رقم است. راهکار مقابله با بیکاری یک از فواید روی آوردن به حوزه اشتغال خانگی این است جوانان برای گریز از بیکاری با نوآوری‌های تازه در حوزه کسب‌وکار می‌توانند با خلق یک فرصت شغلی تازه و با نگاه به نیاز بازار، ضمن خروج از شرایط بیکاری، معیشت خود را نیز تأمین کنند و در این راستا، زنان به عنوان بخش قابل توجهی از ایجادکنندگان و فعالان حوزه این حوزه، همواره ثابت کرده‌اند که از راه‌های مختلف و فعالیت‌های متنوع متناسب با نیاز روز بازار کار موفق به کسب درآمد شده‌اند. با توجه به چالش بزرگ کشور در حوزه اشتغال و آمار فزاینده نرخ بیکاری در طول دهه‌های اخیر، زمینه سازی برای استفاده از قابلیت مشاغل خانگی در ایجاد فرصت‌های شغلی است که می‌تواند علاوه بر اشتغال بخش قابل توجهی از افراد با کمترین هزینه، بستر رشد اقتصادی و افزایش درآمد سرانه را ایجاد کرده و کاهش نرخ بیکاری را در کشور موجب شود. فرصت‌ها و قابلیت‌های اشتغال خانگی روی‌آوری به حوزه کسب‌وکارهای خانگی دارای فواید بسیاری است که آزادی و استقلال عمل بیشتر، ساعات کار انعطاف پذیر، ایجاد تعادل و موازنه بیشتر بین کار و زندگی، پایین بودن هزینه راه‌اندازی، پایین بودن میزان ریسک، داشتن فرصت و زمان بیشتر، تناسب با اقشار مختلف، بالا رفتن بازدهی به علت مشارکت سایر اعضاء خانواده، کاهش هزینه‌های اولیه برای آغاز کسب‌وکار، معافیت مالیاتی و بسیاری دیگر از فرصت‌ها را شامل می‌شود. معاون توسعه کارآفرینی و اشتغال وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به اینکه ۲۵ میلیون نفر اطلاعات شغلی خود را در سامانه ملی اشتغال و کسب‌وکار وارد کرده‌اند که از این تعداد ۹ میلیون نفر موفق به دریافت کد شغلی شدند، می‌گوید: «تمرکز بر روی نهادهایی از جمله کمیته امداد امام خمینی (ره)، بهزیستی و جهاد دانشگاهی است تا زمینه مشاغل خانگی را پیگیری کنند.» عیسی منصوری با بیان اینکه پیش از این، رویکرد حوزه کسب‌وکار خانگی منفعل بود و منتظر بودیم تا درخواست‌کنندگان به دنبال مجوز و تسهیلات بیایند و در حال حاضر بصورت فعالانه در این بخش اقدام می‌کنیم، تصریح کرد: «در عرصه مشاغل خانگی اقدامات مهمی ‌برای شناسایی، توانمندسازی، آموزش و اتصال متقاضیان به بازار کار ایجاد شده و باید اقدامات ارزنده و استمرار این روند را شاهد باشیم تا سیاستگذاری خوبی در حوزه اشتغال ایجاد شود.» وی با بیان اینکه یکی از تعهدات شهرداری‌های کشور، تسهیل ایجاد بازار مشاغل خانگی است، افزود: «نمایش و فروش محصولات تنها هدف ایجاد و راه‌اندازی مرکز ساماندهی مشاغل خانگی نیست بلکه انتظار می‌رود با شناسایی افراد فعال و اطمینان از قابلیت آنها، نیازهای آموزشی علاقه‌مندان در این حوزه ارزیابی و در نهایت با در اختیار گذاشتن مشاوره و آموزش، به بازار و عرضه محصولات متصل شوند.» حمایت‌های بیمه‌ای مشاغل خانگی یکی از روش‌های ترغیب افراد به فعالیت در بخش مشاغل خانگی، ایجاد بسترهای حمایتی لازم از جمله تسهیلات و ایجاد راهکار استفاده از حمایت بیمه‌ای است که موجب ایجاد انگیزه فعالیت و تولید در افراد در قالب کسب‌وکار خانگی شده و علاوه بر این، توسعه نهادهای بیمه‌ای کشور مانند سازمان تأمین‌اجتماعی را موجب می‌شود.   عیسی منصوری در خصوص وضعیت بیمه و حمایت‌های دولت برای مشاغل خانگی می‌گوید: «افراد را ترغیب به بیمه شدن از طریق مشاغل خانگی می‌کنیم و پس از آن، برای کارفرمایان مرتبط یا واحدهای پیشران مزیت‌هایی را ایجاد می‌کنیم و در این صورت است که کارفرمایان از حمایت دولت در خصوص پرداخت بخشی از سهم بیمه و یارانه دستمزد، برخوردار خواهند شد.» مشاغل خانگی در دوران پساکرونا رئیس اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی کشور در گفت‌وگو با آتیه‌آنلاین درباره ضرورت حمایت دولت از مشاغل خانگی در دوران بعد از بیماری کرونا گفت: «حمایت دولت از ایجاد، ثبات و توسعه مشاغل خانگی می‌تواند زمینه بهره‌وری اقتصادی، رونق تولید و اشتغال بسیاری را فراهم آورد و این در حالی است که شیوع بیماری کرونا در کشور به طور جدی به بسیاری از کسب‌وکارهای حوزه خدمات و تولید آسیب‌های جدی وارد کرده و بسیاری از فعالان و کارگران این شرکت‌ها با در نظر گرفتن شرایط به وجود آمده و برای فعال شدن دوباره در راستای کسب درآمد دست به انجام مشاغل خانگی زدند.» فتح‌الله بیات ادامه داد: «از نکات مثبت مشاغل خانگی می‌توان به سرمایه اندک برای آغاز کار و همچنین در قالب مشاغل زودبازده قرار گرفتن آن‌ها اشاره کرد و شرایط کرونایی ایجاد شده در حوزه کسب‌وکار، ضرورت ایجاد و توسعه کسب‌وکارهای خانگی را بیش از گذشته برای جامعه کار روشن کرده است.» این فعال حوزه کار تأکید کرد: «اگر مدیریت هدفمند دولت در توسعه کارگاه‌ها در حوزه مشاغل خانگی را شاهد باشیم (و افرادی در این راستا با ایجاد اشتغال، بهره‌وری در حوزه کار، درآمدزایی و بیمه‌پردازی داشته باشند) علاوه بر تأمین معیشت خانوار، در مسیر توانمندسازی اقتصاد، تولید و خدمات و همچنین برقراری ارتباط بیمه‌ای با سازمان‌های بیمه‌ای گام برداشته‌ایم.» رئیس اتحادیه کارگران قراردادی و پیمانی کشور با اشاره به اینکه تولیدات بهداشتی مشاغل خانگی در دوره کرونا یک تجربه ارزشمند در بحران بود، گفت: «تلاش و کمک بسیار مناسب و اثرگذار مشاغل خانگی در تولید و تأمین ماسک و لوازم بهداشتی و رفع مشکل کمبود این محصولات در ابتدای همه‌گیری در کشور اقدام ارزشمندی بود که می‌توان از آن به عنوان یکی از ظرفیت‌های بزرگ این بخش در حوزه اشتغال نام برد.» وی با اشاره به اینکه با توجه به فعالیت مشاغل خانگی در دهه‌های گذشته در کشور و افزایش آنها در دوران کرونا، باید از پستانسیل‌های موجود در شرایط کنونی برای مشاغل خانگی نهایت استفاده را داشته باشیم و دولت با حمایت، زمینه ادامه فعالیت آنها را فراهم کند، افزود: «مقتضی است دولت‌ها به این نکته توجه داشته باشند که اشتغال پایدار نیازمند هزینه، زمان و مدیریت کلان اقتصادی است، اما با در نظر داشتن هزینه اندک و حمایت‌های درست از مشاغل خانگی، دولت‌ها، افراد شاغل و صاحبان این مشاغل، به صورت دوطرفه می‌توانند با تثبیت مشاغل خانگی در مسیر ارائه تولیدات و خدمات مورد نیاز جامعه قدم بردارند.» گفتنی است در دنیا بعد از شیوع ویروس کرونا، مشاغل خانگی بیش از دو برابر رشد داشته‌اند. مطالعات نشان می‌دهد تعداد افرادی که در مشاغل خانگی کار می‌کرده‌اند، از ۱۰۰ میلیون نفر به ۲۶۰ میلیون نفر در دوران کرونا رسیده است. مشاغل خانگی؛ فرصت یا تهدید رئیس کانون عالی انجمن‌های صنفی کارگران کشور در گفت‌وگو با آتیه‌آنلاین در ارتباط با ماهیت مشاغل خانگی و نوع نگاه دولت‌ها به این نوع اشتغال گفت: «اشتغال به کارهای حوزه مشاغل خانگی هم می‌تواند فرصت باشد و هم اینکه می‌توان به چشم تهدید به آن نگاه کرد.» ناصر چمنی با بیان اینکه مردم از شرایط به وجود آمده در دوران همه‌گیری بیماری کرونا استفاده کردند و زمینه اشتغال خانگی را با کمترین امکانات برای خود فراهم کردند، گفت: «اگر حمایت و برنامه‌ریزی دقیق در ارتباط با مشاغل خانگی در کشور صورت گیرد - و با اتمام دوران کرونا شاهد سقوط و تعطیلی کسب‌وکارهای خانگی شکل گرفته در این دوره نباشیم- بدون شک موفقیتی برای مردم و دولت خواهد بود. این مردم بودند که با هزینه‌های شخصی اقدام به افزایش آمار اشتغال در کشور کرده‌اند و اگر برنامه‌ریزی و سیاستگذاری لازم برای حمایت و ساماندهی مشاغل خانگی در کشور صورت نگیرد، بعد از اتمام کرونا نیز شاهد از بین رفتن بخش بزرگی از این شغل‌ها خواهیم بود.»