پکن در خواب کابل

به گزارش آتیه‌انلاین،‌ خروج نیروهای ناتو و آمریکا از افغانستان در حالی صورت می‌گیرد که سناریوهای گوناگونی در زمینه آینده این کشور جنگ‌زده مطرح شده است. بسیاری از تحلیل‌گراین معتقدند که این وضعیت می‌تواند فرصتی بادآورده برای رقبای آمریکا در راستای حضور جدی‌تر در افغانستان باشد. خیز چین برای افغانستان بسیاری تحلیل‌گران زمانی که ایده خروج نظامیان آمریکا از افغانستان مطرح شد، عنوان کردند که این امر می‌تواند فرصتی برای روسیه یا چین باشد تا جای پای خود را در این کشور محکم کند. از آنجایی که اتحاد جماهیر شوروی سابق در برزخ افغانستان نتوانست دوام بیاورد، منطقاً به نظر می‌رسد که روسیه نیز بنا به تجربه، علاقه چندانی برای حضور در این کشور نداشته باشد، چراکه حضور یک کشور خارجی و پیشروی فعلی نیروهای طالبان می‌تواند به‌مثابه نزاع طولانی دیگری باشد که دستکم مسکو علاقه چندانی به درگیر شدن در مقطع فعلی ندارد. این امر البته دست چین را برای پیشبرد سیاست‌های استراتژیک و بالطبع اقتصادی‌اش در افغانستان باز می‌گذارد. روز گذشته (‌دوشنبه) روزنامه دیلی بیست گزارش داد  همزمان که سربازان آمریکایی پایگاه نظامی اصلی خود در افغانستان را ترک کرده و یک پایان سمبلیک را برای طولانی‌ترین جنگ در تاریخ کشورشان رقم می‌زنند، چین در تدارک ورود به این کشور جنگ زده است تا خلأ به جای مانده از سوی سربازان آمریکا و ناتو را پر کند. منابع آگاه اعلام کردند پکن بنا دارد با ابتکار «کمربند و جاده چین» نفوذ خود در افغانستان را با گسترش یک کریدور اقتصادی ۶۲ میلیارد دلاری افزایش دهد. این پروژه که نخستین بار در سال ۲۰۱۳ توسط «شی جین‌پینگ»، رئیس‌جمهوری چین به جریان افتاد و در سال ۲۰۱۷ در قانون اساسی چین نوشته شد، از سوی مقام‌های پکن به عنوان یک صندوق توسعه زیرساخت جهانی با هدف مرتبط ساختن بهتر چین با مابقی جهان تلقی شده است. یک منبع خبری به دیلی بیست گفت: «بین مقام‌های کابل و پکن مذاکراتی بر سر ساخت اتوبان پیشاور-کابل در جریان است.» وی ادامه داد: «مرتبط کردن کابل با جاده به پیشاور به معنی پیوستن رسمی افغانستان به پروژه کمربند چین است.» چین دست کم در پنج سال گذشته در تلاش برای گسترش پروژه ابتکار عمل کمربند و جاده به افغانستان بوده است اما باتوجه به دخالت سنگین آمریکا در افغانستان، کابل نسبت به تصویب هرگونه قرارداد نگران ناراضی بودن واشنگتن بوده است. اما حالا که سربازان آمریکایی پایگاه هوایی بگرام را ترک کرده‌اند، قرار است از چین با آغوش باز استقبال شود. در همین راستا، یک منبع به دیلی بیست گفت: «طی سال‌های گذشته تعامل مداومی میان دولت افغانستان و دولت چین وجود داشته اما این سبب مظنون شدن آمریکا به دولت اشرف ‌شد. غنی نیازمند یک همپیمان با قابلیت ارائه منابع، نفوذ و حمایت نظامی به دولتش است.» این منبع افزود: «چین با احتیاط زیاد به نزدیک کردن روابطش با بسیاری از رهبران سیاسی به منظور جلب حمایت سیاسی آن‌ها از پروژه‌ها در افغانستان به صورت همزمان پرداخته است. دولت چین به سختی می‌تواند تصور کند که افغانستان از طریق ابتکار عمل کمربند و جاده در شبکه قرار نگیرد. مطمئنا تزریق سرمایه‌گذاری به اقتصاد این کشور باعث استخدام افراد زیادی شده و در غیبت فعالیت‌های اقتصادی دیگر، مردم ممکن است از آن استقبال کنند.» این در حالی است بنا به گفته‌های منابع آگاه، دورنمای سیاسی در افغانستان دچار اختلاف بوده و برخی رهبران قومی ابتکار کمربند و جاده مخالفت دارند؛ نه این که آنها صرفا زیان‌ها را ببینند، بلکه به خاطر اینکه عوامل خارجی می‌خواهند آن را متوقف کنند. پُر کردن خلأ آمریکا بسیار از تحلیل‌گران معتقدند که به‌رغم امیدهای بسیار پکن، در صورت سقوط افغانستان به دست طالبان، امکان پیشبرد طرح‌های مدنظر چین در این کشور وجود نخواهد داشت. این امر البته تا حد زیادی درست است،؛ چراکه به گفته برخی منتقدان، نبود تجربه در زمینه فعالیت‌های میدانی و سیاسی افغانستان در نهایت می‌تواند به ضرر چین تمام شده و هزینه‌های بسیاری را بر این کشور تحمیل کند. با این همه، از یاد نباید برد که نفوذ چین در افغانستان صرفا به روزها و هفته‌های اخیر خلاصه نمی‌شود. در سال‌های گذشته تعامل مداومی میان دولت افغانستان و دولت چین وجود داشته است. این در حالی است که «ژائو لیجیان»، سخنگوی وزارت خارجه چین ماه گذشته میلادی تایید کرد که کشورش مذاکراتی را با طرف‌های ثالث از جمله افغانستان دارد. چین امیداور است با استراتژی کمربند و جاده خود بتواند آسیا را به آفریقا و اروپا از طریق شبکه‌های زمینی و دریایی که ۶۰ کشور را در بر می‌گیرند متصل سازد. این استراتژی باعث تقویت نفوذ چین در سراسر جهان با ارزشی که چهار تریلیون دلار برآورد شده، خواهد شد. گفتنی است که به گفته کارشناسان، افغانستان می‌تواند به چین یک جای پای استراتژیک در منطقه از بابت تجارت داده و اینکه خود این کشور نیز به عنوان یک کانون مرکزی متصل کننده خاورمیانه، آسیای مرکزی و اروپا عمل کند. «مایکل کوگلمان»، کارشناس امور جنوب آسیا به دیلی بیست گفت: «خروج واشنگتن از افغانستان به پکن فرصتی راهبردی می‌دهد.» وی بیان کرد: «مطمئنا یک خلأ برای پر کردن وجود خواهد داشت، اما ما نباید در ظرفیت چین برای پر کردن آن مبالغه کنیم. با از کنترل خارج شدن وضعیت امنیتی در افغانستان، چین باید بتواند کارهای خیلی زیادی برای عمیق‌تر ساختن جای پایش انجام دهد. این امر تا حد زیادی به این بستگی دارد که آیا چین می‌تواند با طالبانی که به نفوذش صرف نظر از حفظ کردن یا نکردن قدرت ادامه می‌دهد، به تفاهم برسد یا خیر. اگر طالبان مشکلی با اینکه چین به ایجاد زیرساخت و پروژه‌های دیگر در افغانستان بسازد، نداشته باشد، پکن در جایگاه خیلی بهتری قرار خواهد داشت.» هرچند که در این میان نباید از عامل طالبان چشم‌پوشی کرد. پیشتر، تارنمای آسیا پاسیفیک نیوز، به نقل از روزنامه نیکی ژاپن گزارش داد که پکن نسبت به پتانسیل طالبان در پناه دادن به گروه‌های افراطی ضدچینی محتاط است. بنا به گزارش این تارنما، اگرچه خیال چین از نظر طالبان کاملاً راحت نیست، اما گزینه عملی ممکن است همکاری با این گروه به امید تامین توافق‌نامه‌ها برای پناه ندادن به چنین افراط‌گرایانی باشد. به نظر می‌رسد که در این وضعیت، چین بدل به یکی از بازیگران اصلی در زمینه افغانستانِ پساآمریکا شده است و باید دید که در ماه‌های آینده این حضور چه ابعاد و اشکالی به خود می‌گیرد. گزارش: فرزاد سیف‌نیا