به گزارش آتیه‌آنلاین، این وضعیت می‌تواند سلامت روان و کیفیت زندگی سالمندان را تحت تأثیر قرار دهد و به یکی از چالش‌های مهم جوامع در حال پیر شدن تبدیل شود؛ چالشی که رسیدگی به آن، علاوه بر حمایت‌های مالی و درمانی، به تقویت روابط اجتماعی و ایجاد فرصت برای حضور فعال سالمندان در جامعه نیاز دارد.
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور و دبیر شورای ملی سالمندان، در جریان کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه درباره سالمندی در چین، با اشاره به چالش‌های دوران سالمندی، تنهایی و انزوای اجتماعی را از جمله مسائل مهم این دوره دانست. توجه به این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که جمعیت سالمندان ایران نیز در حال افزایش است و برنامه‌ریزی برای حفظ سلامت جسمی و روانی آنان باید فراتر از تأمین خدمات درمانی و مراقبتی باشد.
بر اساس داده‌های جمعیتی سال ۲۰۲۵، حدود ۹ درصد جمعیت ایران ۶۵ سال و بیشتر دارند. افزایش سهم سالمندان، ضرورت توجه به نیازهایی را پررنگ‌تر می‌کند که ممکن است در آمارهای اقتصادی و درمانی کمتر دیده شوند؛ از جمله نیاز به ارتباط اجتماعی، مشارکت در فعالیت‌های جمعی و برخورداری از حمایت عاطفی.
مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده درباره احساس تنهایی سالمندان در ایران نیز نشان داده است که این مسئله در میان سالمندان بررسی‌شده قابل توجه است و وضعیت افرادی که در مراکز نگهداری زندگی می‌کنند یا از خانواده خود دور هستند، می‌تواند دشوارتر باشد.
در یک مطالعه روی ۳۸۴ فرد ۶۵ ساله و بالاتر در تهران نیز انزوای اجتماعی در ۶۲ درصد نمونه بررسی‌شده گزارش شد. البته این رقم مربوط به همان نمونه پژوهشی است و نمی‌توان آن را به تمام سالمندان کشور تعمیم داد. با این حال، یافته‌های چنین مطالعاتی ضرورت توجه جدی‌تر به ارتباطات اجتماعی سالمندان و فراهم کردن زمینه حضور آنان در فعالیت‌های جمعی را نشان می‌دهد.
سازمان بهزیستی برای پاسخ به بخشی از این نیازها، برنامه «سلام» را در نزدیک به سه هزار منطقه کشور اجرا می‌کند. این برنامه با استفاده از ظرفیت مراکز «مثبت زندگی»، تسهیلگران و کنشگران حرفه‌ای، مجموعه‌ای از فعالیت‌های اجتماع‌محور را دنبال می‌کند. بر اساس توضیحات اعلام‌شده، این برنامه شامل ۱۵ فعالیت است که هدف آن‌ها تقویت مشارکت اجتماعی و بهبود شرایط زندگی سالمندان است.
در کنار این برنامه، مراکز «مهر گفت‌وگو» نیز با هدف فراهم کردن فضایی برای دیدار، گفت‌وگو و تعامل اجتماعی سالمندان مطرح شده‌اند. این مراکز می‌توانند فرصتی برای تبادل تجربه و مهارت، مرور خاطرات، گذراندن اوقات فراغت و شکل‌گیری ارتباطات تازه باشند؛ فعالیت‌هایی که در صورت استمرار، امکان کاهش احساس انزوا و تقویت حس تعلق اجتماعی را فراهم می‌کنند.
آموزش درباره سبک زندگی سالم، خواب، تغذیه، سلامت روان و پیشگیری از ناتوانی نیز از محورهای مورد توجه در این رویکرد است. با این حال، اثربخشی چنین برنامه‌هایی تنها با اعلام تعداد مناطق تحت پوشش مشخص نمی‌شود.
برای ارزیابی واقعی طرح «سلام»، باید مشخص شود چه تعداد از سالمندان در فعالیت‌ها شرکت می‌کنند، حضور آنان تا چه اندازه تداوم دارد و برنامه‌ها چه تغییری در احساس تنهایی و کیفیت زندگی آن‌ها ایجاد می‌کند. همچنین دسترسی سالمندان روستایی، افراد دارای محدودیت حرکتی و کسانی که با مشکلات مالی روبه‌رو هستند، باید در طراحی و اجرای برنامه‌ها مورد توجه قرار گیرد.
مقابله با تنهایی سالمندان، به ایجاد ارتباطات پایدار نیاز دارد؛ ارتباطاتی که به یک جلسه یا برنامه مقطعی محدود نشوند. گسترش فضاهای گفت‌وگو، تقویت فعالیت‌های محلی و فراهم کردن امکان مشارکت اجتماعی می‌تواند در کنار حمایت‌های درمانی و اقتصادی، به سالمندان کمک کند تا سال‌های بیشتری از زندگی خود را با احساس امنیت، استقلال و تعلق سپری کنند.
