آفریقا سریع‌ترین پیشرفت در تاب‌آوری برابر بلایا را ثبت کرد

آفریقا سریع‌ترین بهبود جهانی را در تاب‌آوری در برابر بلایا ثبت کرده است. بر اساس پژوهش بنیاد «لویدز رجیستر»، مناطق مختلف این قاره از سال ۲۰۲۳ بیشترین پیشرفت را در توانایی مردم برای مقابله با حوادث و بازیابی پس از بلایا و اختلالات بزرگ داشته‌اند.

شاخص تاب‌آوری در شمال آفریقا پنج امتیاز، در جنوب آفریقا چهار امتیاز و در شرق، مرکز و غرب آفریقا سه امتیاز افزایش یافته است. گسترش دسترسی به اینترنت، آمادگی بهتر خانوارها و تقویت تاب‌آوری مالی در کشورهایی مانند کنیا، مصر، اوگاندا، الجزایر و نیجریه از عوامل این پیشرفت بوده‌اند.

این یافته‌ها به معنای آن نیست که آفریقا اکنون تاب‌آورترین قاره جهان است؛ بلکه نشان می‌دهد مناطق این قاره در دوره بررسی‌شده سریع‌تر از سایر مناطق پیشرفت کرده‌اند.

تصویری از تاب‌آوری و نابرابری

این نتایج در چهارمین دوره «نظرسنجی جهانی ریسک» به دست آمده است. این پژوهش که موسسه گالوپ در سال ۲۰۲۵ انجام داد، دیدگاه بیش از ۱۴۳ هزار نفر را در ۱۴۰ کشور و قلمرو بررسی کرده است. هدف آن سنجش تجربه مردم از خطرات مرتبط با ایمنی، از جمله در کشورهایی است که داده‌های رسمی محدودی دارند.

شاخص تاب‌آوری این مطالعه، توانایی افراد برای تحمل شوک‌های بزرگ و بازیابی پس از آن‌ها را در مقیاسی از صفر تا ۱۰۰ می‌سنجد. این ارزیابی چهار حوزه را در بر می‌گیرد: تاب‌آوری فردی، آمادگی خانوار، حمایت اجتماعی در سطح جامعه و شرایط کلی جامعه.

دسترسی به اینترنت می‌تواند به مردم کمک کند اطلاعات مربوط به خطرات احتمالی را به دست آورند و آمادگی خانوارها هم توانایی آن‌ها را برای واکنش به شرایط اضطراری افزایش می‌دهد. بااین‌حال، بهبود این شاخص‌ها هنوز به معنای برخورداری همه جوامع از حفاظت کافی نیست.

میلیون‌ها نفر همچنان هشدار دریافت نمی‌کنند

یکی از مهم‌ترین شکاف‌های شناسایی‌شده در پژوهش، دسترسی نابرابر به هشدارهای حیاتی است. در مرکز و غرب آفریقا، تنها ۴۷ درصد از بزرگسالانی که تحت تاثیر بلایا قرار گرفته بودند، درباره دریافت هشدار پیش از وقوع حادثه صحبت‌کرده‌اند.

در سطح جهان، حدود ۱.۱ میلیارد بزرگسال طی پنج سال گذشته بلایی را تجربه کرده‌اند. بااین‌حال، نزدیک به ۲۲۰ میلیون نفر از آن‌ها پیش از وقوع حادثه هیچ هشداری دریافت نکرده‌اند.

در کشورهای کم‌درآمد، احتمال تجربه بلا طی پنج سال گذشته تقریبا دو برابر کشورهای پردرآمد بوده است. نزدیک به یک‌سوم بزرگسالان در کشورهای فقیرتر از تاثیرپذیری از بلایا خبر داده‌اند؛ این نسبت در کشورهای ثروتمندتر ۱۶ درصد بوده است.

از سوی دیگر، فقط ۶۴ درصد از افراد آسیب‌دیده در کشورهای کم‌درآمد هشدار دریافت کرده‌اند؛ درحالی‌که این رقم در کشورهای پردرآمد به ۸۴ درصد می‌رسد. دریافت هشدار هم لزوما به معنای امکان اقدام نیست: کمتر از نیمی از افرادی که در کشورهای کم‌درآمد و با درآمد متوسطِ رو به پایین هشدار دریافت کرده بودند، پیش از وقوع بلا اقدامی انجام دادند. این نسبت در کشورهای پردرآمد ۷۱ درصد بود.

تلفن همراه و آمادگی محلی؛ فرصت‌هایی برای نجات جان انسان‌ها

فناوری تلفن همراه می‌تواند به کاهش شکاف‌های موجود در سامانه‌های هشدار کمک کند. طبق پژوهش، ۷۷ درصد از افرادی که هشدار دریافت نکرده بودند، تلفن همراه داشتند؛ یعنی بیش از ۱۷۰ میلیون نفر. این یافته نشان می‌دهد که گسترش دسترسی به تلفن همراه و استفاده موثر از آن می‌تواند فرصت مهمی برای رساندن هشدار به افراد در معرض خطر باشد.

همچنین، احتمال اقدام مردم زمانی بیشتر بود که هشدارها از چند مسیر به آن‌ها می‌رسید. تنها ۳۷ درصد از افرادی که هشدار را از یک کانال دریافت کرده بودند، اقدامی انجام دادند. این نسبت در میان کسانی که از دو کانال هشدار گرفته بودند به ۵۱ درصد و در میان دریافت‌کنندگان هشدار از سه کانال به ۶۴ درصد رسید. پیامک، تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی از جمله این کانال‌ها هستند.

نمونه‌ای از آمادگی محلی در مالاوی دیده شد؛ جایی که داوطلبان، پیش از بارندگی شدید در ژانویه، مردم را برای پاک‌سازی آبراهه‌های تخلیه آب بسیج کردند. این اقدام نشان می‌دهد جوامع می‌توانند پیش از وقوع شرایط جوی خطرناک، برای کاهش آسیب‌ها آماده شوند.

ثروت به‌تنهایی تضمین‌کننده تاب‌آوری نیست

پژوهش همچنین نشان می‌دهد که تاب‌آوری اجتماعی در جهان، از جمله اعتماد به نهادهای ملی، از ۶۳ امتیاز در سال ۲۰۲۱ به رکورد ۶۶ امتیاز در سال ۲۰۲۵ رسیده است. در مقابل، تاب‌آوری فردی از ۴۶ به ۴۲ امتیاز کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح ثبت‌شده خود رسیده است.

بنیاد لویدز رجیستر از دولت‌ها و نهادهای مدیریت بحران خواسته است پوشش هشدارها را گسترش دهند و بیشتر در آمادگی خانوارها سرمایه‌گذاری کنند.

«اندرو تاپر»، رئیس بخش خدمات هشدار زودهنگام سازمان جهانی هواشناسی، تاکید کرده است که هشدارها باید بخشی از نظامی گسترده‌تر باشند که توان واکنش مردم را تقویت می‌کند. به گفته او، «سامانه هشدار زودهنگام اگر مردم را برای اقدام توانمند نکند، بی‌فایده است.»