الکساندر ووچیچ، رهبر صربستان، شکست خود را در انتخابات سراسری پذیرفت؛ انتخاباتی که در پی دو سال اعتراض‌های تحت رهبری دانشجویان برگزار شد و به نظر می‌رسد به ۱۲ سال حضور او در قدرت پایان داده باشد.
ووچیچ شامگاه یکشنبه در مقر حزب خود در بلگراد اعلام کرد نتایج اولیه از پیروزی قاطع «فهرست دانشجویان» حکایت دارد. بر اساس برآوردهای اولیه، این فهرست ممکن است بین ۱۳۵ تا ۱۴۰ کرسی از مجموع ۲۵۰ کرسی پارلمان را به دست آورد، در حالی که حزب حاکم ترقی‌خواه صربستان (SNS) حدود ۱۰۵ کرسی کسب خواهد کرد.
برآورد مشترک موسسات نظرسنجی و پایش انتخابات «سِسید» و «ایپسوس» هم نشان می‌داد فهرست دانشجویان ۱۳۸ کرسی و حزب ووچیچ ۱۰۴ کرسی به دست خواهند آورد. انتظار می‌رفت کرسی‌های باقی‌مانده به احزاب اقلیت‌های قومی برسد. این ارقام در زمان اعلام، نتایج اولیه بودند و نتیجه نهایی هنوز مشخص نشده بود.
پذیرش شکست ووچیچ موجی از شادی را در بلگراد و دیگر شهرهای صربستان به راه انداخت. حامیان جنبش دانشجویی در مقر این فهرست شعار «پیروزی، پیروزی!» سر دادند. «رادومیر سایچیچ»، استاد دانشگاه بلگراد که از طرف دانشجویان سخن می‌گفت، اعلام کرد: «صربستان عزیز، امشب صدای مردم شنیده می‌شود. امشب پیروزی را جشن می‌گیریم و فردا آینده را می‌سازیم.»
مشارکت بالای مردم یکی از عوامل اصلی این نتیجه ارزیابی می‌شود. صف‌های طولانی در مقابل مراکز رای‌گیری تشکیل شده بود و در برخی حوزه‌ها انتظار برای رای دادن تا دو ساعت طول می‌کشید. موسسات سسید و ایپسوس تا ساعت هفت عصر، میزان مشارکت را ۶۷٫۶ درصد اعلام کردند؛ بالاترین میزان مشارکت از زمان فروپاشی یوگسلاوی در سال ۱۹۹۲.
هفته گذشته هم حدود ۱۵۰ هزار نفر در آخرین گردهمایی انتخاباتی دانشجویان در بلگراد شرکت کرده بودند؛ حضوری که نشانه‌ای از گسترش حمایت عمومی از این جنبش تلقی شد.
ریشه جنبش دانشجویی به نوامبر ۲۰۲۴ بازمی‌گردد؛ زمانی که فروریختن سایبان بتنی در ایستگاه راه‌آهن شهر «نووی ساد» به کشته شدن ۱۶ نفر انجامید. شواهدی درباره ساخت‌وساز بی‌کیفیت، تقلب و فساد مرتبط با این حادثه منتشر شد و اعتراض دانشجویان به‌سرعت به جنبشی گسترده علیه دولت تبدیل شد.
ووچیچ که بیش از یک دهه بر سیاست صربستان مسلط بود، با افزایش فشارهای دانشجویان ماه گذشته از ریاست‌جمهوری کناره‌گیری کرد و با برگزاری انتخابات زودهنگام، ریسک حفظ قدرت را پذیرفت. دانشجویان هم از این فرصت برای تبدیل اعتراض‌های خیابانی به نیروی سیاسی سازمان‌یافته استفاده کردند.
فهرست دانشجویان با معرفی ۲۵۰ نامزد برای ۲۵۰ کرسی پارلمان، افرادی از جمله دانشگاهیان، ورزشکاران و کشاورزان را گرد هم آورد. این جنبش وعده داد اقتصاد صربستان را بازسازی کند و دموکراسی را احیا کند.
رقابت با حزب ترقی‌خواه صربستان آسان نبود. این حزب بر بخش بزرگی از شبکه‌های تلویزیونی و رسانه‌های پخش همگانی تسلط داشت و از وزارتخانه‌ها و نهادهای دولتی به‌عنوان ابزارهای سیاسی بهره می‌برد. ووچیچ هم بارها دانشجویان را متهم کرده بود که به قدرت‌های خارجی وابسته‌اند؛ اتهامی که آنان رد کردند. او در جریان کارزار انتخاباتی، افزایش مستمری‌ها و حقوق کارکنان بخش عمومی را وعده داد و کوشید خود را رهبری معرفی کند که می‌تواند میان روابط صربستان با غرب، روسیه و چین توازن برقرار کند.
در مقابل، دانشجویان با برگزاری تجمع در شهرها و مناطق روستایی، از جمله مناطقی که از پایگاه‌های سنتی حمایت از ووچیچ به شمار می‌رفتند و با مراجعه خانه‌به‌خانه، خود را نامزدهای مخالف ساختار حاکم معرفی کردند. شعار انتخاباتی آنان «صربستان یا مافیا؟» بود.
«دژان بودیروگا»، نامزد فهرست دانشجویان و رئیس اتحادیه بسکتبال یورولیگ، روز یکشنبه پس از رای دادن در بلگراد گفت: «امروز، بیش از هر چیز، صربستان برای آزادی و بازپس‌گیری کشوری مبارزه می‌کند که به گروگان گرفته شده است. صربستان امروز رای می‌دهد تا مسیر خود را انتخاب کند؛ به سوی آینده یا گذشته.»
با وجود مشارکت گسترده، روند انتخابات بدون نگرانی نبود. ناظران بین‌المللی و داخلی پیش از رای‌گیری درباره بازداشت فعالان، گزارش‌های مربوط به نظارت بر آنان و حملات سایبری علیه کنشگران ابراز نگرانی کرده بودند.
گروه‌های مستقل ناظر در روز انتخابات هم مواردی از عکاسی از برگه‌های رای ــ که می‌تواند نشانه اعمال فشار بر رای‌دهندگان باشد ــ، تلاش برای خرید رای و رای‌گیری چرخشی را گزارش کردند؛ روشی که در آن افراد به‌طور مکرر و سازمان‌یافته در حوزه‌های مختلف رای می‌دهند.
«راشا نِدلکوف»، از گروه ناظر انتخاباتی «کرتا»، گفت: «همچنان شمار زیادی از تخلفات ثبت می‌شود و حوادث خشونت‌آمیز در بیرون مراکز رای‌گیری هم به‌طور فزاینده‌ای در حال افزایش است.»
پیروزی فهرست دانشجویان در صربستان در شرایطی رقم خورده که نیروهای مدافع دموکراسی و جریان‌های راست اقتدارگرا در کشورهای مختلف با یکدیگر رقابت می‌کنند. این نتیجه همچنین می‌تواند بر موج اعتراض‌های جوانان و دانشجویان در دیگر کشورهای اروپا اثر بگذارد و به آن شتاب بیشتری بدهد.
پذیرش سریع شکست از سوی ووچیچ، یادآور رفتار ویکتور اوربان، متحد او در مجارستان، پس از شکست انتخاباتی شش ماه پیش است؛ موضوعی که امیدها به تقویت دوباره دموکراسی در اروپای مرکزی را افزایش داده است.
