یارانه یکی از حمایت‌های مالی دولت برای کمک به تأمین هزینه‌های زندگی خانوارهاست. در ایران، یارانه به شکل‌های مختلف پرداخت می‌شود، اما وقتی از دریافت یارانه صحبت می‌کنیم، معمولاً منظور یارانه نقدی است که به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شود. مشمولان یارانه نقدی بر اساس وضعیت اقتصادی خانوار و جایگاه آن در دهک‌های درآمدی تعیین می‌شوند.
در مهرماه ۱۴۰۵، یارانه نقدی به خانوارهای دهک‌های اول تا نهم پرداخت می‌شود و دهک دهم مشمول دریافت یارانه نقدی نیست. مبلغ یارانه نیز برای همه دهک‌ها یکسان نیست؛ دهک‌های اول تا سوم به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان و دهک‌های چهارم تا نهم به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند.
یارانه چیست؟
یارانه به کمک مالی یا حمایتی دولت گفته می‌شود که با هدف حمایت از خانوارها، کاهش فشار هزینه‌ها و کمک به تأمین معیشت پرداخت می‌شود. یارانه می‌تواند شکل‌های مختلفی داشته باشد؛ از پرداخت نقدی گرفته تا حمایت‌های غیرنقدی و طرح‌هایی مانند کالابرگ. بنابراین یارانه فقط به مبلغی که ماهانه به حساب خانوار واریز می‌شود محدود نیست. با این حال، یارانه نقدی یکی از شناخته‌شده‌ترین حمایت‌های مستقیم دولت از خانوارهاست.
چه کسانی یارانه نقدی می‌گیرند؟
مبنای اصلی پرداخت یارانه نقدی، وضعیت اقتصادی خانوار و جایگاه آن در دهک‌های درآمدی است. دهک‌بندی یعنی خانوارهای کشور بر اساس اطلاعات اقتصادی و رفاهی در ۱۰ گروه قرار می‌گیرند. دهک اول در گروه کم‌برخوردارتر و دهک دهم در گروه پردرآمدتر قرار دارد. در پاییز ۱۴۰۵، خانوارهای دهک‌های اول تا نهم در گروه دریافت‌کنندگان یارانه نقدی قرار دارند. دهک‌های اول تا سوم به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان و دهک‌های چهارم تا نهم به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند. دهک دهم نیز مشمول یارانه نقدی نیست. بنابراین دریافت یارانه نقدی فقط به سه دهک پایین درآمدی محدود نیست و خانوارهای دهک‌های چهارم تا نهم نیز یارانه نقدی دریافت می‌کنند.
دهک درآمدی چه نقشی در دریافت یارانه دارد؟
دهک درآمدی یکی از معیارهای اصلی تعیین مشمولیت یارانه نقدی است. دولت برای ارزیابی وضعیت اقتصادی خانوارها از اطلاعات مختلف اقتصادی و رفاهی استفاده می‌کند و خانوارها بر اساس این اطلاعات در یکی از دهک‌های درآمدی قرار می‌گیرند. به همین دلیل، مشمول بودن یا نبودن یارانه نقدی را نمی‌توان فقط بر اساس میزان حقوق یا درآمد ماهانه یک فرد تعیین کرد. ارزیابی وضعیت اقتصادی در سطح خانوار انجام می‌شود و اطلاعات مختلف مربوط به خانوار در تعیین جایگاه آن مؤثر است.
آیا فقط افراد کم‌درآمد یارانه می‌گیرند؟
خیر. در مهرماه ۱۴۰۵، دریافت یارانه نقدی فقط به خانوارهای کم‌درآمد محدود نیست. خانوارهای دهک‌های اول تا نهم مشمول دریافت یارانه نقدی هستند، اما میزان پرداخت برای دهک‌های مختلف متفاوت است. دهک‌های اول تا سوم به دلیل قرار گرفتن در سه دهک پایین درآمدی، به ازای هر نفر ۴۰۰ هزار تومان دریافت می‌کنند و سهم هر نفر در دهک‌های چهارم تا نهم ۳۰۰ هزار تومان است.
همه اعضای خانوار جداگانه یارانه دریافت می‌کنند؟
یارانه نقدی بر اساس تعداد اعضای خانوار محاسبه می‌شود، اما مبلغ آن به صورت جداگانه به حساب تک‌تک اعضای خانواده واریز نمی‌شود. مبلغ یارانه خانوار به حساب سرپرست خانوار واریز می‌شود. بنابراین تعداد اعضای خانوار در مجموع مبلغ دریافتی تأثیر دارد، اما معیار تعیین مشمولیت، وضعیت اقتصادی خانوار و دهک درآمدی آن است.
مبلغ یارانه نقدی در مهرماه ۱۴۰۵ چقدر است؟
در مهرماه ۱۴۰۵، مبلغ پایه یارانه نقدی برای هر نفر در دهک‌های مختلف به این صورت است:
دهک‌های اول تا سوم: ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر
دهک‌های چهارم تا نهم: ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر
دهک دهم: مشمول دریافت یارانه نقدی نیست
برای مثال، خانوار چهار نفره‌ای که در دهک‌های اول تا سوم قرار دارد، در مهرماه ۱۴۰۵ مبلغ یک میلیون و ۶۰۰ هزار تومان یارانه نقدی دریافت می‌کند. برای خانوار چهار نفره در دهک‌های چهارم تا نهم، این مبلغ یک میلیون و ۲۰۰ هزار تومان است. البته مبلغ نهایی قابل برداشت ممکن است در برخی موارد به دلیل کسورات مربوط به اقساط یا تعهدات مالی، کمتر از مبلغ پایه باشد.
یارانه نقدی با مستمری کمیته امداد و بهزیستی یکی است؟
خیر. یارانه نقدی و مستمری نهادهای حمایتی دو نوع حمایت متفاوت هستند. یارانه نقدی بر اساس وضعیت اقتصادی و دهک درآمدی خانوار پرداخت می‌شود، اما مستمری کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی به افراد و خانوارهای واجد شرایط تحت پوشش این نهادها تعلق می‌گیرد. بنابراین ممکن است یک خانوار علاوه بر دریافت یارانه نقدی، واجد شرایط دریافت برخی حمایت‌های دیگر نیز باشد.
جمع‌بندی
یارانه یکی از ابزارهای حمایت اقتصادی دولت از خانوارهاست و یارانه نقدی یکی از مهم‌ترین انواع آن به شمار می‌رود. در مهرماه ۱۴۰۵، خانوارهای دهک‌های اول تا نهم مشمول دریافت یارانه نقدی هستند و دهک دهم مشمول این پرداخت نیست.
در مهرماه ۱۴۰۵، مبلغ یارانه نقدی برای دهک‌های اول تا سوم ۴۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر و برای دهک‌های چهارم تا نهم ۳۰۰ هزار تومان به ازای هر نفر است.
بنابراین برای پاسخ به این پرسش که چه کسانی یارانه می‌گیرند، مهم‌ترین معیار جایگاه اقتصادی خانوار در دهک‌بندی است. جزئیات مربوط به نحوه اطلاع از دهک، اعتراض به دهک‌بندی، علت قطع یارانه، ثبت‌نام، استعلام و پیگیری واریز را نیز در مقاله‌های دیگر بررسی می‌کنیم.
