عبور بیش از یک میلیون و ۱۶۰ هزار نفر از سن باروری و ازدواج

رضا سعیدی، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی و رئیس جمعیت وزارت بهداشت در نشست خبری هفته ملی جمعیت، به کالبدشکافی شاخص‌های جمعیتی پرداخت و گفت: برای درک درست وضعیت باروری، باید میان دو شاخص نرخ باروری کلی (TFR) و نرخ باروری نکاحی (MFR) تفکیک قائل شد.

او به اینکه در جامعه مذهبی ایران، ولادت‌ها عمدتاً از مسیر ازدواج رسمی صورت می‌گیرد، اشاره کرد: اگر شاخص باروری را فقط برای خانم‌های متأهل محاسبه کنیم، این عدد بالای ۲ و فراتر از سطح جایگزینی است. این نشان می‌دهد که خانواده‌های ایرانی پس از ازدواج، تمایل به فرزندآوری دارند و مشکل عمده جامعه که باعث کاهش نرخ باروری کل شده، عدم فراهم بودن شرایط ازدواج برای میلیون‌ها جوان دختر و پسر است.

رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت با ارائه آماری از جمعیت مجردهای کشور توضیح داد: بررسی‌های ما بر پایه جمعیت بالای ۲۰ سال نشان می‌دهد که در حال حاضر ۱۲ میلیون جوان مجرد در کشور داریم که هرگز ازدواج نکرده‌اند. از این تعداد، ۷.۵ میلیون نفر پسر و ۴.۵ میلیون نفر دختر هستند که در سنین بالای ۲۰ سال قرار دارند و فرصت ازدواج برای آن‌ها فراهم نشده است.

سعیدی در ادامه به تبیین مفهوم تجرد مطلق (افرادی که شانس ازدواج آن‌ها پس از سنین ۴۵ تا ۵۰ سالگی به شدت کاهش می‌یابد) پرداخت و آمارهای نگران‌کننده‌ای را ارائه کرد: در حال حاضر حدود ۸۲۰ هزار مرد بالای ۵۰ سال و ۳۴۰ هزار خانم بالای ۴۵ سال در کشور زندگی می‌کنند که هرگز ازدواج نکرده‌اند.

به گفته او با مجموع این ارقام، بیش از یک میلیون و ۱۶۰ هزار نفر در کشور از سنین باروری و ازدواج عبور کرده و در وضعیت تجرد قطعی قرار گرفته‌اند.
عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی تأکید کرد: تقلیل دادن بحران جمعیت به موضوعات صرفاً درمانی یا اقتصادی میان زوجین، آدرس غلط دادن است؛ چرا که آمارها نشان می‌دهد اگر گره ازدواج ۱۲ میلیون جوان مجرد گشوده شود، نرخ باروری کل کشور به سرعت بهبود خواهد یافت، زیرا نرخ باروری در بستر خانواده (باروری نکاحی) در ایران همچنان مطلوب و بالاتر از سطح جایگزینی است.

سعیدی به تبیین تناقض موجود میان آمارهای رسمی باروری و تمایلات واقعی خانواده‌ها پرداخت: اگر ما فقط نرخ باروری نکاحی (خانم‌های متأهل) را ملاک قرار دهیم، این شاخص در کشور ما بالای عدد دو است. این یعنی زوج‌های ایرانی پس از ازدواج، در سطح جایگزینی و فراتر از آن فرزندآوری می‌کنند.
‌
این مسئول اعلام کرد: بر اساس پیمایشی که در سال ۱۴۰۴ توسط اساتید برجسته جامعه‌شناسی انجام شده است، میانگین تعداد فرزند دلخواه برای خانواده‌های ایرانی ۲.۶ فرزند برآورد شده است. این عدد نشان می‌دهد که در لایه‌های اعتقادی و فرهنگی جامعه، تمایل به داشتن حداقل دو تا سه فرزند وجود دارد.
‌
رئیس جمعیت وزارت بهداشت در توضیح علت سقوط نرخ باروری کل به عدد ۱.۳ گفت: علت این تفاوت فاحش آن است که در محاسبه «نرخ باروری کلی» (TFR)، تمامی خانم‌های سن باروری (اعم از مجرد و متأهل) در مخرج کسر قرار می‌گیرند. وقتی ۱۲ میلیون جوان مجرد در کشور داریم که از کانال ازدواج عبور نکرده‌اند، طبیعی است که میانگین کشوری به شدت افت می‌کند، در حالی که تمایل زوجین متأهل همچنان مثبت است.