« اتاق فرار » تجربهای نو برای سنجش مهارتهای دانشجویان پرستاری
در تحقیق جدیدی که توسط محققان ایرانی انجام شده است، یک بازی آموزشی متفاوت بهعنوان ابزار ارزیابی دانشجویان پرستاری به کار گرفته شده است.
پرستاران در محیطهایی فعالیت میکنند که همواره با فشار، سرعت بالا و موقعیتهای پیشبینینشده همراه است. تصمیمگیری درست در زمان کوتاه، یکی از مهمترین مهارتهایی است که یک پرستار باید در طول تحصیل و پیش از ورود به محیط کار آن را بیاموزد. با این حال، بسیاری از روشهای آموزشی سنتی بیشتر بر انتقال دانش نظری تمرکز دارند و فرصت کافی برای تجربه شرایط واقعی و مدیریت استرس فراهم نمیکنند
در سالهای اخیر، آموزش عالی به سمت روشهایی حرکت کرده است که یادگیری فعال و مشارکت دانشجو را افزایش میدهند. رویکردهایی مانند یادگیری مبتنی بر مسئله، کلاسهای معکوس و بازیسازی، با هدف درگیر کردن ذهن دانشجو و تبدیل او به نقش فعال در فرآیند یادگیری توسعه یافتهاند. بازیسازی بهویژه به دلیل ایجاد انگیزه، افزایش تعامل گروهی و تقویت یادگیری مشارکتی مورد توجه قرار گرفته است.
در آموزش علوم سلامت، بازیها این امکان را فراهم میکنند که دانشجویان در یک محیط کنترلشده، مهارتهای عملی، ارتباطی و تصمیمگیری را تمرین کنند و از اشتباهات خود بیاموزند؛ تجربهای که معمولاً ماندگارتر از آموزش صرفاً نظری است.
عاطفه اعلائی از گروه پرستاری ویژه دانشکده پرستاری و مامایی و مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، به همراه پنج نفر از همکاران دانشگاهی خود، در همین خصوص پژوهشی را انجام دادهاند. این پژوهش به بررسی استفاده از یک بازی گروهی تعاملی بهعنوان ابزار ارزیابی در آموزش پرستاری پرداخته و تلاش کرده است نشان دهد آیا چنین رویکردی میتواند مهارتهایی مانند تفکر انتقادی و احساس توانمندی دانشجویان در انجام وظایف بالینی را تقویت کند یا خیر.
در این مطالعه ۸۰ دانشجوی ترم ۶ پرستاری شرکت داشتند. دانشجویان بهطور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه مداخله و گروه کنترل. برای گروه مداخله، یک برنامه ارزیابی مبتنی بر «اتاق فرار» طراحی شد. اتاق فرار نوعی بازی گروهی است که در آن شرکتکنندگان باید با حل مسئله، همکاری تیمی و تصمیمگیری سریع، مراحل مختلفی را پشت سر بگذارند. در مقابل، گروه کنترل از روشهای معمول ارزیابی استفاده کردند. برای سنجش نتایج، از پرسشنامههای استاندارد مربوط به تفکر انتقادی و خودکارآمدی در عملکرد بالینی بهره گرفته شد.
یافتههای این پژوهش نشان دادند که قدرت تفکر انتقادی دانشجویان گروه مداخله پس از اجرای این روش افزایش یافته است و روند تغییرات نشان میداد که استفاده از اتاق فرار میتواند به بهبود این مهارت ذهنی کمک کند. در گروه کنترل، چنین روند مثبتی مشاهده نشد و حتی کاهش نمرات در برخی موارد گزارش شد.
در مورد خودکارآمدی، یعنی احساس توانایی فرد برای انجام موفق وظایف بالینی، نتایج مشابهی به دست آمد. دانشجویانی که در برنامه ارزیابی مبتنی بر اتاق فرار شرکت کرده بودند، افزایش نمره را تجربه کردند، در حالی که در گروه کنترل کاهش مشاهده شد. پژوهشگران در نتیجهگیری تأکید کردند که این روش ارزیابی تأثیرات مثبتی داشته، اما برای اثبات قطعی اثرگذاری آن، انجام مطالعات گستردهتر و بلندمدت ضروری است.
بر اساس اطلاعات تکمیلی این پژوهش که در «مجله مراقبت پرستاری و مامایی ابنسینا» وابسته به دانشگاه علوم پزشکی همدان انعکاس یافتهاند، اتاق فرار میتواند فراتر از یک ابزار سرگرمکننده عمل کند و بستری برای یادگیری تجربی فراهم آورد. دانشجویان در این فضا مجبورند تحت فشار زمان، وظایف را تقسیم کنند، با یکدیگر ارتباط مؤثر داشته باشند و تصمیمهای بالینی بگیرند. چنین تجربهای میتواند مهارتهایی مانند کار تیمی، مدیریت استرس و تفکر انتقادی را تقویت کند؛ مهارتهایی که در محیط واقعی بیمارستان اهمیت بالایی دارند.
به گفته مجریان این تحقیق، نتایج این مطالعه با برخی پژوهشهای پیشین همراستا هستند که نشان دادهاند استفاده از اتاق فرار در آموزش پرستاری میتواند رضایت دانشجویان را افزایش دهد و اضطراب آنها را در فرآیند ارزیابی کاهش دهد. با این حال، پژوهشگران به محدودیتهایی مانند نقش مهم زمان، نیاز به منابع و تفاوت علاقه دانشجویان به بازی اشاره کردهاند و تأکید دارند که این روش نباید بهتنهایی جایگزین سایر شیوههای آموزشی شود، بلکه میتواند مکمل آنها باشد.
