ذخیره‌سازی ۴۰ درصد گونه‌های گیاهی کشور در بانک ژن منابع طبیعی

محمد محمودی رئیس گروه بانک ژن منابع طبیعی ایران با تشریح سیمای کلی تنوع گیاهی ایران، به اهمیت و ضرورت حفاظت از تنوع زیستی، چالش‌های مربوطه، ظرفیت‌ها، وظایف، اهداف، دستاوردها و جایگاه بانک ژن منابع طبیعی ایران در مسیر حفاظت از تنوع زیستی کشور و حفظ ذخایر ژنتیکی غیرقابل‌جایگزین پرداخت و افزود: «بر اساس تقسیمات جغرافیای گیاهی، ایران به سه ناحیه رویشی نواحی ایران - تورانی، صحرایی - سندی و حوزه اگزین - هیرکانین تقسیم می‌شود.»

به‌ گفته رئیس گروه بانک ژن منابع طبیعی ایران، بیش از هشت‌هزار تاکسون از گیاهان آوندی (متعلق به حدود هفت‌هزار و ۵۰۰ گونه) در ایران رویش دارند که حدود ۳۰ درصد آنها گونه‌های انحصاری هستند.

به گفته وی، حدود ۸۸ درصد از گونه‌های انحصاری ایران مربوط به ناحیه ایران- تورانی است و سه‌چهارم از آنها در مناطق کوهستانی رویش دارند. وجود ۲۱ جنس تک‌گونه‌ای انحصاری نشان از اهمیت ویژه کشورمان از نظر ذخایر ژنتیکی منحصربه‌فرد دارد.

محمودی خاطرنشان کرد: «تعداد گونه‌های گیاهی در معرض خطر انقراض در ایران به‌شدت رو به افزایش است. در چند دهه اخیر، افزایش فشارهای انسانی شامل؛ چرای بی رویه، قطع درختان جنگلی، جنگل‌کاری، کشت انبوه در کشاورزی، خشکاندن تالاب‌ها و توسعه صنعتی تاثیر مهمی بر رشد، بقا و پراکنش گونه‌های بومی به‌ویژه گونه‌های نادر و انحصاری داشته است. در حال حاضر، بسیاری از گونه‌های گیاهی ایران، به‌ویژه گونه‌های انحصاری، به درجات مختلف در معرض تهدید انقراض قرار دارند.»

به گفته وی، از مهمترین اهداف تاسیس بانک ژن منابع طبیعی می‌توان به جمع‌آوری بذرهای گیاهان ایران به ویژه گونه‌هایی انحصاری و نادر؛ حفاظت از بذور جمع‌آوری شده؛ شناسایی و پایش تنوع ژنتیکی؛ احیا و ارزیابی بذرهای موجود در بانک ژن؛ مستندسازی و مدیریت داده‌های مرتبط با بذر گیاهان منابع طبیعی ایران و مبادله مواد ژنتیکی به منظور پژوهش و در مواری بهره‌برداری از آنها، اشاره کرد.

رئیس گروه بانک ژن منابع طبیعی به اهداف مهم موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور اشاره کرد و گفت: «جمع آوری گیاهان منابع طبیعی به‌ویژه گیاهان انحصاری و نادر و نگهداری آن‌ها در محلی امن و مطمئن (بانک ژن منابع طبیعی ایران)، برای جلوگیری از انقراض کامل، یکی از اهداف مهم موسسه است.»

رئیس گروه بانک ژن منابع طبیعی ایران ادامه داد: «در حال حاضر بیش از ۵۰ هزار نمونه بذر متعلق به حدود ۴۰۰۰ گونه، ۹۳۵ جنس و ۱۵۶ تیره در بانک ژن منابع طبیعی نگهداری می‌شوند که از این تعداد حدود ۸۵۰ گونه، انحصاری ایران هستند.»

محمودی تصریح کرد: «بانک ژن منابع طبیعی ایران، یکی از مجموعه‌های موفق ذخایر ژنتیکی کشور است که تاکنون بیش از ۴۰ درصد از گونه‌های گیاهی ایران و حدود ۳۰ درصد از گیاهان انحصاری ایران را جمع‌آوری و ذخیره کرده است که با توجه به قدمت فعالیت آن و با در نظر گرفتن محدودیت‌های موجود، عملکرد بسیار قابل قبولی محسوب می‌شود.»