بحران توزیع پزشکان در کشور؛ تراکم پزشک در شمال تهران از ایالت کالیفرنیا بیشتر است

در یک نشست خبری جمعی از پزشکان، داروسازان، دندان‌پزشکان و کارشناسان حوزه سلامت، مهم‌ترین چالش‌های نظام سلامت کشور و اولویت‌های سازمان نظام پزشکی را مورد بررسی قرار دادند.

علی دباغ، استاد دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی، در این نشست اعلام کرد: سازمان نظام پزشکی بیش از ۳۰۰ هزار عضو دارد که حدود یک‌سوم آنان در تهران فعالیت می‌کنند. در حال حاضر بخش قابل توجهی از ظرفیت رشته‌های بیهوشی، طب اورژانس، اطفال و عفونی خالی مانده است؛ وضعیتی که برای نظام سلامت کشور نگران‌کننده است. وی افزود: راه‌اندازی هر بیمارستان در جهان، از جمله ایران، به پنج تخصص اصلی شامل داخلی، جراحی، زنان، اطفال و بیهوشی نیاز دارد و بدون این رشته‌ها امکان ارائه خدمت وجود ندارد.

دباغ با اشاره به کاهش تعرفه‌های رشته بیهوشی از سال ۱۳۹۶ گفت: در آن سال تعرفه این رشته به طور میانگین ۲۵ درصد کاهش یافت و همین مسئله موجب افت شدید انگیزه برای ورود به این تخصص شد. این در حالی است که طرح واردات پزشک از کشورهایی مانند هند، به دلیل پایین بودن تعرفه‌ها در ایران، در عمل غیرقابل اجراست؛ زیرا پزشکان خارجی نیز ترجیح می‌دهند در کشورهایی مانند عمان با درآمد بالاتر فعالیت کنند.

وی با هشدار نسبت به پیامدهای کمبود متخصص بیهوشی اظهار کرد: در دو استان به دلیل کمبود متخصص، از کارشناسان بیهوشی به‌جای پزشک استفاده شده که در یکی از این موارد، خطای درمانی موجب مرگ مادر باردار شد. این مسئله نشان‌دهنده ضرورت توجه فوری وزارت بهداشت به وضعیت این رشته است.

دباغ در پاسخ به پرسشی درباره توزیع ناعادلانه پزشکان گفت: در مناطق شمالی تهران، به‌ویژه بالای بزرگراه همت، تراکم پزشکان نسبت به جمعیت از ایالت کالیفرنیای آمریکا نیز بیشتر است. در مقابل، در استان سیستان‌ و بلوچستان این نسبت یک‌دهم مناطق مرفه تهران است. این اختلاف ۱۰ برابری نتیجه نبود مداخلات حاکمیتی مؤثر در توزیع نیروهای متخصص است.

وی افزود: برای حل این مشکل باید تعرفه‌های ترجیحی، حمایت از پزشکان در مناطق محروم و پرداخت به‌موقع حقوق در دستور کار قرار گیرد. متأسفانه سیاست‌گذاری منسجمی در این زمینه وجود ندارد و سازمان نظام پزشکی باید با جدیت بیشتری مطالبات صنفی را پیگیری کند.

عباس وثوق مقدم، متخصص پزشکی اجتماعی، نیز در این نشست گفت: اصلاح نظام سلامت باید بر اجرای برنامه پزشکی خانواده و نظام ارجاع متمرکز شود. یکی از ضعف‌های اساسی سازمان نظام پزشکی بی‌توجهی به پزشکی خانواده است.

وی افزود: سازمان نظام پزشکی باید نقش حرفه‌ای خود را در توسعه ملی تقویت کند، نه اینکه صرفاً بر موضوع تعرفه متمرکز باشد. متأسفانه در ۲۵ سال گذشته بخش زیادی از انرژی سازمان صرف تعرفه‌گذاری شده و به سایر جنبه‌ها از جمله حقوق بیماران کمتر توجه شده است.

وثوق مقدم با اشاره به تضاد منافع در ساختار سازمان نظام پزشکی گفت: این سازمان نمی‌داند باید طرف ارائه‌دهنده خدمت باشد یا مصرف‌کننده، و همین موضوع اعتماد مردم را تضعیف کرده است. همچنین وظیفه سازمان، نظارت بر آموزش و ارزیابی شایستگی‌های حرفه‌ای جامعه پزشکی است.

وی تأکید کرد: اگر ارتباط نظام پزشکی با توسعه ملی و سلامت جامعه به‌درستی تعریف می‌شد، تصمیماتی مانند افزایش غیرکارشناسی ظرفیت پزشکی نیز اتخاذ نمی‌شد.

مجید دل‌آور، پزشک عمومی، نیز با انتقاد از افزایش بی‌برنامه ظرفیت پزشکی اظهار کرد : در چهار سال اخیر ظرفیت پذیرش دانشجوی پزشکی دو برابر شده است، در حالی که زیرساخت‌های آموزشی فراهم نیست. در نتیجه کیفیت آموزش آسیب دیده و انگیزه پزشکان برای ورود به رشته‌های تخصصی کاهش یافته است.

وی افزود: در حال حاضر ۳۰ هزار پزشک عمومی در کشور طبابت نمی‌کنند و بسیاری از ظرفیت رشته‌های تخصصی مانند اطفال، عفونی، بیهوشی و پزشکی قانونی خالی می‌ماند. پزشکان جوان تمایلی به ادامه تحصیل ندارند، زیرا مسیر طولانی، سخت و کم‌درآمدی پیش رو دارند.

دل‌آور تأکید کرد: مشکل کمبود پزشک متخصص با افزایش ظرفیت پذیرش حل نمی‌شود، بلکه باید مشوق‌های مالی و شغلی برای جذب نیروهای نخبه در رشته‌های مورد نیاز فراهم شود.

وی در پایان گفت: در سال جاری بیش از ۱۵ هزار دانشجوی پزشکی در دانشگاه‌های دولتی پذیرش شده‌اند، اما دولت تنها حدود هزار پزشک را استخدام خواهد کرد. این عدم تناسب، ریشه بسیاری از مشکلات ساختاری نظام سلامت است.

زهرا عابدی، ماما، نیز در این نشست با انتقاد از بی‌توجهی به مطالبات صنفی گروه مامایی گفت: ماماها با وجود پرداخت حق عضویت، از حمایت کافی برخوردار نیستند. کار آن‌ها بسیار سخت و فرسایشی است و باید در زمینه آموزش سبک زندگی و مشاوره باروری نقش پررنگ‌تری داشته باشند.

وی افزود: متأسفانه در دفترچه کنکور امسال، جذب دانشجوی مامایی از رشته انسانی نیز مجاز شده است، در حالی که این داوطلبان دانش زیست‌شناسی لازم را ندارند. این تصمیم جایگاه حرفه مامایی را تضعیف می‌کند.

عابدی با اشاره به نرخ پایین باروری (زیر ۱.۶) گفت: ماماها و متخصصان زنان نقش کلیدی در اجرای سیاست‌های جوانی جمعیت دارند، اما سطح‌بندی نظام ارجاع به درستی انجام نشده است. همچنین با وجود تصویب بسته خدمات مامایی توسط شورای عالی بیمه سلامت، بسیاری از مراکز بیمه‌ای از پذیرش نسخ ماماها خودداری می‌کنند.

در پایان، صبا کرم، داروساز، نیز بر لزوم حضور نیروهای جوان در سطوح تصمیم‌گیری تأکید کرد و گفت: یکی از دلایل اصلی مهاجرت یا بی‌کاری فارغ‌التحصیلان پزشکی و داروسازی، نبود ارتباط مؤثر بین مدیران تصمیم‌ساز و نسل جوان است.