میکروپلاستیک‌ها در هوای خانه و خودرو؛ تهدیدی پنهان برای سلامت انسان

نتایج یک مطالعه تازه که در نشریه علمی PLOS One منتشر شده، زنگ هشدار جدیدی درباره تأثیر پنهان اما جدی پلاستیک‌ها بر سلامت انسان به صدا درآورده است. بر اساس این تحقیق، هزاران ذره میکروپلاستیک به‌اندازه‌ای کوچک هستند که می‌توانند به اعماق ریه نفوذ کنند و روزانه از طریق هوای خانه یا فضای داخل خودرو وارد بدن انسان شوند؛ بدون آنکه حتی متوجه شویم.

این پژوهش که توسط دو دانشمند فرانسوی، «یِروئن سانکه» و «نادیا یاکوونکو» انجام شده، نشان می‌دهد که افراد بزرگسال ممکن است روزانه تا ۶۸ هزار ذره میکروپلاستیک با اندازه‌ای بین ۱ تا ۱۰ میکرومتر را استنشاق کنند، مقداری که صد برابر بیشتر از تخمین‌های پیشین است. این ذرات عمدتاً از تجزیه مواد پلاستیکی موجود در فرش‌ها، پرده‌ها، مبلمان، لباس‌ها و قطعات پلاستیکی داخل خودروها ناشی می‌شوند.

از آنجا که مردم به‌طور میانگین حدود ۹۰ درصد از زمان خود را در فضاهای بسته مانند خانه، محل کار یا وسایل نقلیه می‌گذرانند، قرارگیری مداوم در معرض این آلودگی نامرئی می‌تواند اثرات جدی بر سلامت آن‌ها داشته باشد. به گفته پژوهشگران، تماس درازمدت با میکروپلاستیک‌ها و مواد شیمیایی همراه آن‌ها ممکن است با مشکلاتی چون اختلال در عملکرد هورمونی، ناباروری، بیماری‌های قلبی، سرطان، و حتی اختلالات رشد عصبی در کودکان مرتبط باشد.

در این میان، فضای داخلی خودروها به‌دلیل کوچک بودن، محدود بودن تهویه و پر بودن از اجزای پلاستیکی به‌عنوان یکی از منابع مهم آلودگی میکروپلاستیکی معرفی شده‌اند. در این تحقیق، غلظت ذرات میکروپلاستیک در هوای داخل خودروها ۲٬۲۳۸ ذره در هر متر مکعب گزارش شد، در حالی که همین شاخص در خانه‌ها ۵۲۸ ذره بود. عواملی مانند تابش نور خورشید، اصطکاک و گرما در فرایند آزادسازی این ذرات از قطعات پلاستیکی نقش دارند.

بررسی‌ها همچنین نشان داده‌اند که این ذرات می‌توانند به بافت‌های مختلف بدن از جمله خون، ریه، کبد، جفت، ادرار و حتی بافت مغز نفوذ کنند. به‌تازگی نیز مطالعه‌ای نشان داده که وجود میکروپلاستیک در شریان‌های اصلی قلب می‌تواند خطر مرگ یا حمله قلبی را طی سه سال آینده دو برابر کند.

گرچه انتقادهایی از جمله از سوی شورای شیمی آمریکا که نماینده صنعت پلاستیک است درباره محدودیت‌های این مطالعه مطرح شده، اما کارشناسان بسیاری یافته‌های آن را معتبر و نگران‌کننده می‌دانند. وی مین، استاد شیمی دانشگاه کلمبیا، تأکید کرده که استفاده از فناوری پیشرفته میکروسکوپی «رامان» در این تحقیق، توانایی تشخیص ذرات بسیار ریز را تا حد زیادی افزایش داده است. با این حال، پژوهشگران هشدار می‌دهند که نسل بعدی نگرانی‌ها مربوط به ذرات حتی کوچکتر، یعنی نانوپلاستیک‌هاست که می‌توانند به سلول‌ها و بافت‌های بدن نفوذ کرده و عملکرد آن‌ها را مختل کنند.

از این رو، متخصصان توصیه می‌کنند که افراد گام‌هایی برای کاهش تماس با پلاستیک بردارند. دکتر فیلیپ لندریگان، متخصص کودکان و از پژوهشگران پیشتاز در حوزه سلامت و محیط‌زیست، پیشنهاد می‌کند: از ظروف شیشه‌ای به‌جای پلاستیکی استفاده کنید، غذا را قبل از گرم کردن از بسته‌بندی پلاستیکی خارج کنید و حتی در خرید روزمره به‌جای کیسه‌های پلاستیکی از کیسه‌های پارچه‌ای یا قابل بازیافت بهره ببرید. همچنین پرهیز از بطری‌های آب پلاستیکی، استفاده از لیوان‌های فلزی یا شیشه‌ای، و کاهش مصرف پلاستیک‌های یک‌بار مصرف از جمله اقداماتی است که می‌تواند اثرگذار باشد.

در نهایت، این مطالعه بار دیگر نشان داد که آلودگی پلاستیکی تنها مختص دریاها یا کارخانه‌ها نیست، بلکه در دل خانه‌ها و خودروهای ما نیز حضور دارد و پیامدهای آن فراتر از آن چیزی است که تاکنون تصور می‌کردیم. اکنون بیش از هر زمان دیگری، نیازمند آگاهی، اقدامات پیشگیرانه و سیاست‌گذاری‌های جدی در برابر این تهدید پنهان هستیم.