رتبه علمی دانشگاه‌های ایران در سراشیبی؛ فاصله با رقبای منطقه‌ای بیشتر شد

به گزارش آتیه آنلاین، نتایج تازه رتبه‌بندی جهانی کیو اس (QS) در سال ۲۰۲۷ از افت جایگاه تمامی دانشگاه‌های ایرانی حاضر در این نظام رتبه‌بندی حکایت دارد؛ روندی که در مقابل پیشرفت بسیاری از رقبای منطقه‌ای، زنگ هشداری برای آموزش عالی کشور به شمار می‌رود.

به گزارش ایسنا، این نتایج نشان می‌دهد دانشگاه‌های ایران نه‌تنها در رقابت جهانی، بلکه در مقایسه با کشورهای منطقه نیز با چالش‌های جدی مواجه هستند و تحقق اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه را دشوارتر کرده‌اند.

بر اساس این رتبه‌بندی، دانشگاه تهران همچنان برترین دانشگاه ایران است، اما با سقوط ۴۵ پله‌ای از رتبه ۳۲۲ به ۳۶۷ جهان رسیده است. این افت، فاصله دانشگاه تهران را با هدف قرار گرفتن در میان ۳۰۰ دانشگاه برتر جهان افزایش داده و از کاهش توان رقابتی آموزش عالی ایران در سطح بین‌المللی حکایت دارد.

دیگر دانشگاه‌های شاخص کشور نیز شرایط مشابهی را تجربه کرده‌اند. دانشگاه صنعتی شریف ۱۵ رتبه و دانشگاه صنعتی امیرکبیر ۲۷ رتبه سقوط کرده‌اند و امیرکبیر با قرار گرفتن در رتبه ۴۸۳، به مرز خروج از جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر جهان نزدیک شده است. دانشگاه علم و صنعت ایران نیز با وجود کمترین میزان افت در میان دانشگاه‌های کشور، از رتبه ۴۹۶ به ۵۰۴ رسیده و از جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر خارج شده است.

در میان سایر دانشگاه‌ها، دانشگاه تبریز با افت ۱۰۸ رتبه‌ای یکی از شدیدترین کاهش‌ها را ثبت کرده است. همچنین دانشگاه‌های شهید بهشتی، شیراز، فردوسی مشهد، اصفهان و دانشگاه آزاد اسلامی نیز با افت قابل توجهی روبه‌رو شده‌اند؛ به‌گونه‌ای که دانشگاه آزاد با سقوط به بازه بالاتر از رتبه ۱۴۰۱، از جمع ۱۴۰۰ دانشگاه برتر این نظام رتبه‌بندی خارج شده است.

این نتایج نشان می‌دهد آموزش عالی ایران بیش از گذشته به چند دانشگاه محدود متکی است و فاصله میان دانشگاه‌های برتر و سایر مراکز آموزش عالی در حال افزایش است؛ موضوعی که می‌تواند بر جایگاه علمی کشور در سال‌های آینده تأثیر منفی بگذارد.

در سوی دیگر، رقبای منطقه‌ای ایران روند متفاوتی را تجربه کرده‌اند. ترکیه با ۲۵ دانشگاه، بیشترین حضور را در رتبه‌بندی کیو اس ۲۰۲۷ دارد و دانشگاه فنی استانبول با رتبه ۲۷۹ بهترین دانشگاه این کشور محسوب می‌شود. عربستان سعودی نیز با ۲۲ دانشگاه در این رتبه‌بندی حضور دارد و دانشگاه نفت و مواد معدنی ملک فهد با رتبه ۶۳ جهان همچنان برترین دانشگاه منطقه است. امارات متحده عربی نیز اگرچه تنها ۱۲ دانشگاه در این فهرست دارد، اما دانشگاه خلیفه با رتبه ۱۴۷ و حضور سه دانشگاه در جمع ۳۰۰ دانشگاه برتر جهان، عملکردی قابل توجه از خود نشان داده است.

ایران در این رتبه‌بندی تنها ۱۱ دانشگاه دارد و از میان آنها فقط دانشگاه‌های تهران، صنعتی شریف و صنعتی امیرکبیر موفق شده‌اند رتبه‌ای زیر ۵۰۰ کسب کنند. این در حالی است که هر یک از رقبای منطقه‌ای ایران دست‌کم ۶ دانشگاه در جمع ۵۰۰ دانشگاه برتر جهان دارند.

این وضعیت با اهداف برنامه هفتم توسعه نیز فاصله زیادی دارد. بر اساس این برنامه، ایران باید تا پایان سال ۱۴۰۷ دست‌کم ۲۰ دانشگاه با رتبه زیر ۵۰۰ در یکی از نظام‌های معتبر رتبه‌بندی جهانی داشته باشد؛ هدفی که با شرایط کنونی، تحقق آن نیازمند تحول اساسی در عملکرد بین‌المللی دانشگاه‌ها، توسعه همکاری‌های علمی، تقویت دیپلماسی علمی و سرمایه‌گذاری هدفمند در آموزش عالی است.

کارشناسان معتقدند افت همزمان همه دانشگاه‌های ایرانی را نمی‌توان صرفاً به عملکرد چند دانشگاه نسبت داد، بلکه این روند نشان‌دهنده چالش‌های ساختاری در حوزه سیاست‌گذاری آموزش عالی، بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها، تعاملات علمی و پژوهشی و رقابت جهانی است. از این منظر، نتایج کیو اس ۲۰۲۷ هشداری جدی برای بازنگری در سیاست‌های آموزش عالی کشور و تقویت جایگاه علمی ایران در عرصه بین‌المللی محسوب می‌شود.