عطش روزافزون هوش مصنوعی برای آب و خطر برای بهداشت عمومی
با گسترش جهانی مراکز داده پرمصرف آب متاثر از رشد هوش مصنوعی، تاثیر این پدیده بر بهداشت، نابرابری و بیماری به عنوان یک تهدید جدی و کمتر بررسیشده در حال ظهور است.
در حال حاضر، احتمالا کلمه «حباب» بیش از هر واژه دیگری با «هوش مصنوعی» مرتبط است، اگرچه ما به تدریج درک میکنیم که این پدیده فقط یک بمب ساعتی اقتصادی نیست؛ بلکه خطرات قابلتوجهی برای بهداشت عمومی بههمراه دارد. فراتر از انتشار آلایندهها، نیاز عظیم مراکز داده هوش مصنوعی به آب تمیز میتواند سطح بهداشت را کاهش دهد و بیماریهای گوارشی را در جوامع اطراف تشدید کند، که فشار مضاعفی بر زیرساختهای بهداشتی محلی وارد میآورد.
مصرف انرژی هوش مصنوعی عظیم و شدیدا وابسته به آب است
هوش مصنوعی تولیدکننده (Generative AI) نوعی از هوش مصنوعی است که قادر به تولید متن، عکس، کد و موارد جدید دیگر است و همین حالا نیز به زندگی اکثر مردم جهان نفوذ کرده است. گزارشها حاکی است که تنها «چت جی پی تی» در یک روز حدود یک میلیارد پرسش دریافت میکند که نشاندهنده تقاضای عظیم در سطح فردی است.
با این حال، این تنها بخش کوچکی از ماجراست. شرکتهایی مانند گوگل، اپل و مایکروسافت اکنون هوش مصنوعی را در محصولات کلیدی خود جاسازی میکنند. برنامههای کاربردی وابسته به جستوجوی اینترنتی، به سرعت در حال حرکت به سمت پذیرش هوش مصنوعی به عنوان یک استاندارد جدید در الگوریتمهای خود هستند. چه خرید از آمازون باشد و چه رزرو پرواز یا هتل، اکنون از هوش مصنوعی در جستجوها استفاده میشود و این امر انرژی بیشتری طلب میکند. به عنوان مثال، تخمین زده میشود که یک جستجوی ساده گوگل با قدرت هوش مصنوعی، تا ۳۰ برابر بیشتر از نسخه استاندارد آن انرژی مصرف میکند.
«واحدهای پردازش گرافیکی» (GPU) یا همان کارت گرافیکها، پاسخ فعلی صنعت به این نیاز هستند. کارتهای گرافیک تراشههایی هستند که برای پردازش انرژی زیادی میطلبند و حرارت تولید میکنند. اگرچه هزاران هسته کوچک روی کارتهای گرافیک پردازش موازی محاسبات عظیم و تکراری انجامشده توسط الگوریتمهای هوش مصنوعی را ممکن میسازند، اما یک تراشه به تنهایی میتواند تا ۷۰۰ وات انرژی مصرف کند. این بدان معناست که تنها سه تراشه تقریبا به اندازه یک فر برقی خانگی انرژی مصرف میکنند.
حرارت عظیم تولیدشده توسط مراکز داده، هر روز با صدها هزار گالن آب شیرین خنک میشود. با توجه به اینکه هزاران تراشه حرارتزا در کنار و روی یکدیگر چیده شدهاند، یک فن ساده کارساز نیست. در عوض، آب بین اطراف تراشهها پمپاژ یا جریان مییابد تا از داغ شدن بیش از حد سیستم جلوگیری کند. یک گزارش اخیر از «ائتلاف پایداری دیجیتال دولت بریتانیا» پیشبینی میکند که هوش مصنوعی، مصرف آب جهانی را از ۱.۱ میلیارد مترمکعب به ۶.۶ میلیارد مترمکعب تا سال ۲۰۲۷ افزایش خواهد داد.
برخی شرکتها در تلاشند از آب دریا برای خنکسازی استفاده کنند. با این حال، آب شیرین همچنان بهطور گسترده در بسیاری از تاسیسات برای خنکسازی مورد استفاده قرار میگیرد. بازیافت آب گزینه دیگری است، اما گزینه سادهای نیست. چندین شرکت از یک «سیستم مداربسته» استفاده میکنند تا مقدار کل آب مورد نیاز را کاهش دهند. با این وجود، گردوغبار و مواد معدنی جمعآوری شده در حین خنکسازی میتواند به مرور زمان کیفیت آب را کاهش دهد و نیاز به تصفیه یا تعویض آب ایجاد کند.
کمبود آب ناشی از هوش مصنوعی چگونه سلامت عمومی را تهدید میکند
استقرار مراکز داده در مناطقی که از قبل با کمبود آب مواجه هستند، حتی پیش از طرح موضوع آلودگی، به سرعت به یک بار بهداشتی-درمانی تبدیل میشود. در سال ۲۰۲۳، مایکروسافت گزارش داد که ۴۱ درصد از آب برداشتی آن از مناطق تحت تنش آبی بوده است. از سوی دیگر، گوگل اعلام کرده که ۱۵ درصد از مصرف آب آن در مناطق با کمبود شدید آب رخ داده است.
به خوبی ثابت شده است که کمبود آب با افزایش عفونتها، سوءتغذیه و کاهش سطح بهداشت ارتباط مستقیم دارد. درحالیکه بیشتر این مطالعات بر مناطقی متمرکز است که از قبل دچار فقر هستند، در بسیاری موارد، دقیقا همین مناطق، مکانهایی هستند که برنامهریزی برای احداث مراکز داده در آنها صورت گرفته است. افزون بر این، علت اصلی یکسان باقی میماند. دسترسی کمتر جمعیت محلی به آب شیرین، خانوارها را وادار میکند که اولویت را به نوشیدن و پختوپز بدهند، نه شستن دستها، مواد غذایی یا استحمام. طبیعتا این وضعیت، آب کمتری نیز برای نظافت محیط زندگی باقی میگذارد.
سازمان جهانی بهداشت تایید میکند که آب آشامیدنی ناسالم و شرایط ضعیف بهداشت و بهداشت محیط، زمینهساز گسترش بیماریهایی مانند وبا و سایر بیماریهای اسهالی، همراه با طیف وسیعی از سایر پاتوژنهاست. برای بدتر کردن شرایط، چندین بیماری مرتبط با کمآبی میتوانند از فردی به فرد دیگر منتقل شوند که خطر انتقال پایدار محلی را افزایش میدهد.
بهویژه بار بهداشتی بر کودکان هشداردهنده است، زیرا عفونتها و مرگومیر در میان آنان شایعتر از بزرگسالان است. در واقع، ۸۴ درصد از بار جهانی بیماری اسهال بر دوش کودکان زیر پنج سال است و ابتلا به عوامل بیماریزای اسهالی با تاثیرات شناختی در دوران کودکی مرتبط دانسته شده است.
اگرچه برای ایجاد پیوندهای علّی مستقیم بین مراکز داده هوش مصنوعی و بیماریهای مرتبط با آب هنوز زود است، حقایق شناختهشده مسئله بهداشت و آب مصرفی مراکز داده را به یک نگرانی قابلتوجه تبدیل کرده است. این مسئله ثابت شده که مراکز داده هوش مصنوعی میتوانند بهطور چشمگیری ذخایر آب محلی را کاهش دهند. همچنین ثابت شده که جوامع با دسترسی ضعیف به آب با خطر فزاینده بیماریهای گوارشی و سایر بیماریها روبرو هستند.
ادعای اینکه مراکز داده هوش مصنوعی مستقیم باعث بیماری گوارشی میشوند، شواهد چندانی ندارد. با این حال، علائم هشداردهنده زیادی وجود دارد. هنگامی که خطرات قابل پیشبینی و شدید هستند، دولتها نباید صبر کنند و پیش از پرداخت هزینه از طرف مردم باید سیاستهای پیشگیرانه را وضع کنند.
جوامع حاشیهنشین از آب آلوده گزارش میدهند
در شهرستان نیوتون، جورجیا، در ایالات متحده، شرکت «متا» یک مرکز داده هوش مصنوعی ساخته است و ساکنان گزارش دادهاند که آب لولهکشیشان تغییر رنگ داده و پر از رسوب است و آن را به این تاسیسات نسبت میدهند. به طور مشابه، در شهرستان فییت، ساکنان از وجود رسوب در آب خود گزارش دادهاند که معتقدند همزمان با ساخت مرکز داده در مجاورت شهر بوده است. گزارش دیگری از کالیفرنیا حاکی از آن است که یک مرکز داده برنامهریزیشده در امتداد خلیج سانفرانسیسکو در منطقه بیویو-هانترز پوینت، نگرانیهایی را در مورد تشدید بارهای زیستمحیطی در جامعهای برانگیخته که از قبل آلوده بوده است. در همه این موارد، جمعیت محلی شامل حضور قابل توجهی از سیاهپوستان و آفریقاییآمریکاییهاست، الگویی که نگرانیهای عدالت زیستمحیطی را پررنگ میکند.
با برنامهریزی برای مراکز داده در کشورهای آفریقایی مانند نیجریه، مصر و آفریقای جنوبی، سؤالات بیشتری در مورد اینکه چه کسی بیشترین ضربه را از تاثیرات زیستمحیطی آنها متحمل میشود و آیا جوامع آسیبدیده حمایت یا پشتیبانی کافی دریافت خواهند کرد یا خیر، مطرح میشود. نظارت ضعیف مقرراتی در برخی از این کشورها این امر را نامشخص میکند. در بسیاری از موارد، ممکن است تاثیرات جدی بر جامعه اصلا گزارش نشود.
چرا وعدهها و مقررات شرکتی درباره آب مهم است؟
تنها ۰.۵ درصد از آب سیاره زمین آب شیرین است و آب نه تنها برای مراکز داده، بلکه برای نیروگاههایی که برق آنها را تولید میکنند نیز مورد نیاز است. تولید تراشهها و سیمکشی نیز بهطور مشابه به آب نیاز دارد و این مسئله، مصرف آب را به یک مسئله زنجیره تامین هوش مصنوعی تبدیل میکند، نه صرفا یک مشکل محدود به مرکز داده.
بسیاری از شرکتها وعده پایداری میدهند و برخی حتی ادعا میکنند که هدف آنها تبدیل شدن به «تولیدکننده خالص آب» یا «مثبتِ آب» (water positive) است. حتی اگر چنین اهدافی محقق شوند (که خود جای سؤال دارد)، باید منافع آن به جوامعی برسد که آب از آنها استخراج میشود. تامین آب بیشتر برای مناطق مرفه درحالیکه ذخایر آب در مناطقی مانند شهرستان نیوتون کاهش مییابد، ممکن است استانداردهای حسابداری شرکتی را راضی کند، اما ساکنان محلی همچنان عواقب آن را متحمل خواهند شد.
برای عمل به تعهدات اخلاقی در قبال عموم، دولتها باید به سرعت با شتاب گسترش هوش مصنوعی و ساخت مراکز داده همگام شوند. جمعیت سالم، جمعیتی مولد است و بار کمتر بهداشت عمومی میتواند هزینههای دولت را کاهش دهد و در عین حال از توسعه حمایت کند. این موضوع یک تکلیف اخلاقی جمعی از طریق حفاظت از امنیت آبی و جلوگیری از فاجعه زیستمحیطی برای ساختن آیندهای پایدار برای نسلهای آینده است.
این امر با تدوین قوانینی آغاز میشود که گزارشدهی شفاف شرکتها درباره مصرف آب را اجباری کرده و استانداردهای معنیداری برای مدیریت پایدار اعمال کند. مقررات باید رفاه انسان را بر رشد تکنولوژیکی کوتاهمدت اولویت دهد. نوآوری مهارنشده همانند تغییرات آبوهوایی، خطر آسیب بیشتر به مردم و سیاره را در پی دارد.
منبع: الجزیره
