هفت‌خوان کشاورزی در سال خشک

به گزارش آتیه آنلاین، آغاز سال آبی جدید در ایران با چهره‌ای ناامیدکننده برای کشاورزان همراه است؛ بارش‌های پاییزه به شدت کاهش یافته و شرایط خشکسالی در بیش از نیمی از استان‌ها بحرانی شده است. از ابتدای مهر تا ۱۹ مهرماه، کشور تنها ۱.۳ میلی‌متر بارش داشته که نسبت به میانگین بلندمدت ۳ میلی‌متری، ۵۷.۳ درصد کاهش نشان می‌دهد. این شرایط، در کنار مشکلات واردات نهاده‌های کشاورزی به علت کمبود ارز و پیچیدگی‌های گمرکی باعث شده تولید محصولات کلیدی کشاورزی مانند گندم و برنج به شدت کاهش یابد و بازار کشاورزی با بحران مواجه شود.

خشکسالی بی‌سابقه و تأثیر آن بر کشاورزی

به گزارش شرق، داده‌های سازمان هواشناسی نشان می‌دهد بارش‌ها در پاییز ۱۴۰۴ نسبت به سال‌های گذشته به شدت کاهش یافته است. استان‌های شمالی که معمولاً بارش بیشتری دارند نیز از این قاعده مستثنی نبوده‌اند؛ گیلان با ۵۴.۴ درصد و مازندران با ۳۱.۶ درصد کاهش بارش مواجه شده‌اند. فقط استان گلستان افزایش ۲۹.۳ درصدی بارش را تجربه کرده است. جالب اینجاست که از میان ۳۱ استان کشور، ۱۹ استان از ابتدای مهر تا کنون هیچ بارشی نداشته‌اند که استان‌های اصفهان، ایلام، خراسان جنوبی، خوزستان، یزد و فارس از جمله آنها هستند و برخی استان‌ها مثل همدان و لرستان کاهش بارش نزدیک به صد درصد را ثبت کرده‌اند.

رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشک‌سالی سازمان هواشناسی پیش‌تر هشدار داده بود که پاییز امسال گرایش شدیدی به کم‌بارشی دارد و بارش‌ها دیرتر و کمتر از معمول خواهند بود؛ پیش‌بینی که اکنون با داده‌های واقعی تأیید شده است.

کاهش شدید تولید محصولات کشاورزی

وزیر جهاد کشاورزی از کاهش ۳۰ درصدی تولید گندم و ۲۰ درصدی تولید برنج خبر داده است. این میزان کاهش تولید برای کشوری که وابستگی بالایی به این دو محصول دارد، بسیار نگران‌کننده است. برنج ایرانی حدود ۱.۵ میلیون تن تولید دارد که کاهش ۳۰۰ هزار تنی آن باعث نگرانی بابت کمبود و افزایش قیمت خواهد شد.

در بخش کشاورزی، افت تولید در بهار سال جاری تأثیر چشمگیری بر رشد اقتصادی داشته و بخش کشاورزی با افت ۲.۷ درصدی روبه‌رو شده است. همچنین، کاهش منابع آبی باعث شده برنامه‌های کشت در برخی استان‌ها مانند اصفهان تغییر کند و سطح زیرکشت گندم و جو کاهش یابد.

بحران واردات نهاده‌های کشاورزی

همزمان با خشکسالی، واردات نهاده‌های کشاورزی نیز به علت کمبود ارز، بدقولی بانک مرکزی و پیچیدگی‌های گمرکی در بحران به سر می‌برد. معاون امور تولیدات دامی وزارت جهاد کشاورزی از مشکلات تأمین ارز خبر داده و گفته است که حتی با مجوز واردات توسط تشکل‌ها، الزامات مالی مانند داشتن حداقل ۱.۵ میلیون دلار در حساب برای واردات، بسیاری از تولیدکنندگان را از این کار بازمی‌دارد.

نایب‌رئیس کمیسیون مدیریت واردات اتاق بازرگانی ایران نیز تأکید کرده بانک مرکزی از هشت تا نه ماه پیش هیچ پرداختی به واردکنندگان انجام نداده و کالاها در گمرکات رسوب کرده‌اند. این وضعیت باعث کمبود و افزایش قیمت نهاده‌ها و در نتیجه گرانی کالاهای کشاورزی شده است. علاوه بر آن، ضعف دانش و فناوری‌های نوین در کشاورزی باعث شده توان تولید داخلی نتواند پاسخگوی نیاز جمعیت باشد.

تضاد سیاست‌ها و چالش معیشتی کشاورزان

علی‌قلی ایمانی مدیرعامل بنیاد ملی گندم‌کاران کشور به شرق گفته است که هدف برنامه هفتم توسعه برای رسیدن به ۹۰ درصد خودکفایی در محصولات کلیدی با همزمانی دستور کاهش مصرف آب در تضاد است. کاهش مصرف آب به معنای کاهش سطح کشت و تولید است و کشاورزان نیز توان مالی لازم برای سرمایه‌گذاری در روش‌های نوین آبیاری را ندارند.

ایمانی توضیح داده کشاورزان به‌دلیل مشکلات اقتصادی، فقط به دنبال تأمین معیشت روزمره خود هستند و کشاورزی به فعالیتی برای گذران زندگی تبدیل شده است. او افزوده که در مناطق آبی می‌توان با حمایت و تأمین نهاده‌ها تولید گندم را به حدود ۱۲ میلیون تن رساند اما این امر به دلیل بی‌توجهی مسئولان عملی نشده است.

آینده مبهم کشاورزی ایران

با ادامه خشکسالی، وضعیت کشاورزی کشور بیش از پیش بحرانی‌تر می‌شود. تأمین نهاده‌ها و حمایت مالی از کشاورزان، شرط لازم برای حفظ تولید است. در مناطق دیم، تولید کاملاً وابسته به بارندگی است و در صورت کمبود بارش، هیچ راهکار مؤثری وجود ندارد.

این گزارش نشان می‌دهد کشاورزی ایران در وضعیت شکننده‌ای قرار دارد و بدون اصلاح سیاست‌ها و حمایت‌های جدی، نه‌تنها به خودکفایی دست نخواهد یافت بلکه ممکن است بحران کمبود مواد غذایی تشدید شود.