نرخ بیکاری واقعی ایران چقدر است؟ بررسی ساختار بازار کار

به گزارش آتیه‌آنلاین،  اما بسیاری از کارشناسان معتقدند این آمار گمراه‌کننده است و سیگنال نادرستی به سیاستگذاران می‌دهد. نرخ پایین مشارکت اقتصادی و ساختار ویژه اشتغال کشور که مبتنی بر مشاغل غیررسمی (۶۰ درصد کل مشاغل) و اشتغال مستقل است، دلیل اصلی این موضوع است.

نرخ بیکاری یکی از مهم‌ترین شاخص‌های بازار کار است که نقش تعیین‌کننده‌ای در تصمیم‌گیری‌های کلان اقتصادی، تخصیص منابع بودجه‌ای و ارزیابی سیاست‌های اجرا شده دارد. با این حال، مطالعات سازمان بین‌المللی کار هشدار می‌دهد که اتکا صرف به این شاخص می‌تواند باعث برداشت نادرست از شرایط واقعی بازار کار شود. این هشدار در شرایطی مطرح می‌شود که اقتصاد ایران با مشکلات زیادی مواجه است؛ تورم بیش از ۳۰ درصد در سال‌های اخیر، رشد اقتصادی منفی (-۰.۱ درصد در پایان بهار ۱۴۰۴) و آثار رکودی که به‌تدریج عمیق‌تر می‌شود.

از سوی دیگر، نرخ تورم نقطه به نقطه در پایان تابستان به بیش از ۴۵ درصد رسیده است. این دو شاخص مهم اقتصاد کلان نشان‌دهنده وخامت اوضاع هستند، اما در مقابل نرخ بیکاری کاهش یافته و به کمترین سطح رسیده است که تناقض قابل توجهی را ایجاد می‌کند.

یکی از دلایل این تناقض، ساختار خاص بازار کار ایران است؛ سهم بالای مشاغل غیررسمی و کارکنان مستقل که در حدود ۶۰ و ۳۶.۸ درصد شاغلان را شامل می‌شوند. در کشورهای توسعه یافته مانند آمریکا، بیش از ۹۴ درصد شاغلان مزد و حقوق‌بگیر هستند و به محض از دست دادن شغل، وارد جمعیت بیکار می‌شوند. اما در ایران با توجه به سهم زیاد مشاغل غیررسمی و مستقل، افراد شغل خود را از دست می‌دهند اما معمولاً وارد جمعیت بیکار نمی‌شوند بلکه به جمعیت غیرفعال می‌پیوندند. این امر باعث کاهش نرخ مشارکت اقتصادی و در نتیجه کاهش ظاهری نرخ بیکاری شده است.

وقوع کرونا که بخش بزرگی از مشاغل را در سال‌های اخیر از بین برد، به‌جای افزایش نرخ بیکاری باعث کاهش آن شد، چرا که افراد بیکار به‌دلیل شرایط خاص بازار کار ایران به جای ثبت در آمار بیکاران، وارد جمعیت غیرفعال شدند. مرکز پژوهش‌های مجلس نیز در مطالعات خود این موضوع را تایید کرده و بر این اساس آمار رسمی نرخ بیکاری را نادرست و گمراه‌کننده دانسته است.

این نارسایی در تحلیل بازار کار به ویژه در بررسی استان‌ها نیز دیده می‌شود. به عنوان مثال استان خراسان رضوی کمترین نرخ بیکاری و لرستان بیشترین نرخ بیکاری را دارد، اما این آمار بدون در نظر گرفتن نرخ مشارکت اقتصادی نمی‌تواند تصویر واقعی از وضعیت اشتغال ارائه دهد. برای نمونه، اگر نرخ مشارکت اقتصادی استان سیستان و بلوچستان برابر با استان یزد (۴۷.۸ درصد) فرض شود، نرخ بیکاری سیستان و بلوچستان از ۹.۴ درصد به ۳۴.۶ درصد افزایش خواهد یافت.

به گزارش خبرآنلاین، محمد تقی فیاضی،‌ کارشناس اقتصادی نیز تاکید دارد که این آمار به سیاستگذاران سیگنال اشتباهی می‌دهد و وضعیت اشتغال کشور را بهتر از واقع نشان می‌دهد. او با مقایسه نرخ مشارکت اقتصادی ایران با کشورهای منطقه و جهان، که در حدود ۶۰ درصد نیست بلکه تا ۷۰ یا ۸۰ درصد است، نشان می‌دهد که نرخ بیکاری واقعی ایران بسیار بالاتر از آمار رسمی است و می‌تواند به حدود ۳۸ درصد برسد.

در نهایت می‌توان گفت که بررسی دقیق‌تر وضعیت بازار کار ایران بدون در نظر گرفتن ساختار اشتغال و نرخ مشارکت اقتصادی ممکن نیست و اتکا صرف به نرخ بیکاری رسمی می‌تواند منجر به قضاوت نادرست و سیاستگذاری‌های غلط شود. این موضوع به ویژه در شرایط دشوار اقتصادی کشور که همراه با رکود، تورم بالا و ساختار غیررسمی بازار کار است، اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند.