سازمان جهانی بهداشت (WHO) بهتازگی برآوردهای جدیدی را منتشر کرده است که نشان میدهد کودکان زیر پنج سال تقریبا سه برابر بیشتر از کودکان بزرگتر و بزرگسالان در معرض خطر بیماری ناشی از غذای ناایمن قرار دارند.
علیرغم اینکه کودکان خردسال تنها ۹ درصد از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، نزدیک به یکسوم از کل موارد بیماریهای ناشی از مواد غذایی مربوط به آنها است. این موارد به ویژه شامل بیماریهای اسهالی است که برای این گروه سنی آسیبپذیر میتواند کشنده باشد. علاوه بر این، قرار گرفتن در معرض خطرات شیمیایی مانند متیلجیوه و سرب در مواد غذایی میتواند به مغز در حال رشد آسیب برساند و مشکلات عصبی و رشدی مادامالعمر در کودکان ایجاد کند.
سازمان بهداشت جهانی تخمین میزند که غذای ناایمن سالانه حدود ۸۶۶ میلیون بیماری و ۱.۵ میلیون مرگ ایجاد میکند. بسیاری از این موارد با اقداماتی از جمله بهبود آب، بهداشت و نظافت، شیوههای ایمنی مواد غذایی مانند پاستوریزاسیون و دسترسی به مراقبتهای بهداشتی برای جمعیتهای آسیبپذیر قابل پیشگیری هستند. اگرچه بار کلی بیماریهای ناشی از مواد غذایی از سال ۲۰۰۰ کاهش یافته است، اما نابرابریهای منطقهای عمدهای همچنان پابرجاست و بیشترین بار در آفریقا و جنوب شرق آسیا ثبت شده است.
قرار گرفتن در معرض خطرات بیولوژیک، از جمله باکتریها و ویروسهای منتقله از غذا و همچنین عفونتهای انگلی، باعث اکثر بیماریهای ناشی از مواد غذایی (حدود ۸۶۰ میلیون مورد در سال ۲۰۲۱) شده است. در مقابل، قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سهم نامتناسبی از مرگها را به خود اختصاص داده است. در سال ۲۰۲۱، خطرات شیمیایی ۷۳ درصد از مرگهای ناشی از مواد غذایی آلوده را تشکیل میدادند. بیشتر این مرگهای مرتبط با مواد شیمیایی ناشی از آرسنیک غیرآلی (۴۲ درصد) و سرب (۳۱ درصد) است. دلیل اصلی این است که مواجهه با این مواد، خطر ابتلا به بیماری قلبی و سرطان را افزایش میدهد.
فراتر از پیامدهای بهداشتی، این مطالعه تخمین میزند که در سال ۲۰۲۱، بیماریهای ناشی از مواد غذایی منجر به از دست رفتن بهرهوری به ارزش حدود ۳۱۰ میلیارد دلار آمریکا (زمان دوری از کار به دلیل بیماری) شده است. هنگامی که تاثیر اقتصادی با توجه به تفاوتهای هزینه زندگی بین کشورها تعدیل شد، برآورد بهرهوری از دست رفته به ۶۴۷ میلیارد دلار رسید.
دکتر تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیرکل سازمان جهانی بهداشت، دراینباره گفت: «ایمنی مواد غذایی یک مسئله انتزاعی نیست. ایمنی غذایی با هر وعده غذایی، هر خانواده و مصرف هر روزه ارتباط دارد. غذای ناایمن همیشه یک نگرانی عمده بهداشت عمومی بوده است، اما تاکنون ما تصویر بزرگتری از هزینههای هنگفت انسانی و اقتصادی آن در اختیار نداشتیم. این برآوردهای جدید آن را تغییر میدهد. برای اولین بار، کشورها دادههای خاص خود را در اختیار دارند که نشان میدهد اثر منفی آن در کجا بالاتر است. با اینچنین دانشی، دولتها میتوانند اقدامات مورد نیاز برای محافظت از سلامت مردم را اولویتبندی کنند.»
تحلیل جدید سازمان بهداشت جهانی پایگاه شواهد را با ارزیابی ۴۲ خطر عمده ناشی از مواد غذایی، از جمله باکتریها، ویروسها، انگلها و مواد شیمیایی، از ۱۹۴ کشور بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۱، به طور قابل توجهی گسترش داده است. برآوردها اکنون شامل خطرات جدیدی مانند فلزات، روتاویروس و تریپانوزوما کروزی میشود.
مواد غذایی میتوانند با مواد شیمیایی مانند آرسنیک غیرآلی، سرب و متیلجیوه از منابع طبیعی و فعالیتهای انسانی آلوده شوند. هنگامی که این مواد وارد زنجیره غذایی شدند، اغلب حذف آنها دشوار یا غیرممکن است. سازمان بهداشت جهانی خواستار جلوگیری از آلودگی در مبدا از طریق بهبود کشاورزی، کنترل صنعتی سختتر و قوانین قویتر زیستمحیطی است.
در حالی که وجود برخی فلزات در مواد غذایی در طول زمان کاهش یافته است، این برآوردها برای اولین بار بیماریهای قلبی-عروقی، سرطانها و ناتوانی ذهنی ناشی از قرار گرفتن در معرض فلزات از طریق رژیم غذایی را نشان میدهد. آرسنیک غیرآلی و سرب با بیش از یک میلیون مرگ در سال مرتبط هستند. متیلجیوه میتواند به مغز در حال رشد آسیب برساند و مشکلات عصبی و رشدی مادامالعمر در کودکان ایجاد کند.
رژیمهای غذایی در حال تغییر، فشارهای زیستمحیطی، جهانیشدن و نابرابریها در سیستمهای غذایی تعیین میکنند که چه کسانی بیشتر در معرض غذای ناایمن قرار دارند. کودکان و افرادی که در جوامع کممنابع زندگی میکنند به ویژه در کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط، بیشترین بار بهداشتی این وضعیت را بر دوش دارند. مناطق آفریقا و جنوب شرق آسیا با هم نزدیک به سهچهارم از کل بیماریهای ناشی از مواد غذایی و ۶۰ درصد از مرگهای جهانی را به خود اختصاص میدهند.
«یوکی میناتو»، مسئول فنی ایمنی مواد غذایی در سازمان بهداشت جهانی و نویسنده ارشد مقاله منتشرشده در مجله «لنست گلوبال هلث»، دراینباره گفت: «این گزارش یک زنگ بیدارباش و همچنین یک نقشه راه است. دادهها نشان میدهند که بیماریهای ناشی از مواد غذایی نه تنها پایدار هستند، بلکه با تغییرات اقلیمی (افزایش خطر آلودگی) و مقاومت ضد میکروبی (سختتر شدن درمان عفونتها) بدتر میشوند. ما نمیتوانیم به تنهایی با این تهدیدها مقابله کنیم. کشورها باید فورا اقدام کرده و از این برآوردها برای هدف قرار دادن مداخلات، سرمایهگذاری در نظارت و شکستن دیوارهای بین بخشهای بهداشت، کشاورزی و محیط زیست استفاده کنند. تاخیر، هزینههایی به قیمت جان انسانها دارد.»
