صنعت فولاد جهان با بحرانی رو به رشدی روبرو است. تولید یارانهای و ظرفیت مازاد همچنان به بازارها ضربه میزند. سازمان همکاری و توسعه اقتصادی (OECD) هشدار داده است که تولید فولاد با حمایت دولت، به ویژه در چین، فشار فزایندهای بر تولیدکنندگان اروپایی و سایر اقتصادهای عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی وارد میکند.
ظرفیت تولید فولاد در جهان با وجود تقاضای ضعیف همچنان در حال افزایش است. این وضعیت تهدیدی برای کاهش قیمتها و برهم خوردن رقابت است.
فولاد مادهای حیاتی برای طیف گستردهای از صنایع است؛ از ساختوساز و تولید گرفته تا خودروهای برقی و مراکز داده.
سازمان همکاری و توسعه اقتصادی اعلام کرده است که یارانههای دولتی یکی از محرکهای اصلی مازاد ظرفیت جهانی است. بخش بزرگی از افزایش ظرفیت تولید فولاد در دو دهه گذشته در خارج از کشورهای عضو OECD و اغلب با حمایت دولتها انجام شده است.
بر اساس گزارش OECD، در سال ۲۰۲۴، یک شرکت فولاد متوسط در چین به ازای هر واحد دارایی، یارانهای معادل ۱۵ برابر یارانه تولیدکنندگان در سایر نقاط جهان دریافت کرده است.
از سوی دیگر، تولیدکنندگان فولاد چین در سال ۲۰۲۵ رکورد ۱۳۱ میلیون تن فولاد صادراتی را زدند. این رقم نسبت به سال ۲۰۲۰، ۱۵۳ درصد افزایش داشته و از کل تولید سالانه فولاد اتحادیه اروپا در آن سال هم فراتر رفته است.
این هشدار در شرایطی منتشر میشود که OECD انتظار دارد مازاد ظرفیت جهانی فولاد از ۶۴۰ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ به ۷۴۵ میلیون تن تا سال ۲۰۲۸ برسد. دلیل اصلی این است که ظرفیت تولید فولاد همچنان بسیار سریعتر از تقاضا در حال رشد است.
در حالی که انتظار میرود تقاضای جهانی فولاد بین سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ تنها ۳۴ میلیون تن افزایش یابد، تولیدکنندگان برنامه دارند در همین دوره تا ۱۳۹ میلیون تن ظرفیت جدید اضافه کنند.
چین نقش اصلی را در این گسترش ایفا میکند. این کشور برنامه دارد ۳۸.۶ میلیون تن تا سال ۲۰۲۸ به ظرفیت تولید فولاد خود بیفزاید که بزرگترین افزایش برنامهریزی شده در میان همه کشورهاست.
OECD هشدار میدهد که اگر این پروژهها عملی شوند، مازاد ظرفیت جهانی فولاد، حدود ۳۲۰ میلیون تن از کل تولید سالانه فعلی همه کشورهای عضو OECD بیشتر خواهد شد. این رقم مقیاس عدم تعادل پیش روی صنعت را نشان میدهد.
سیاستگذاران نگرانند که مازاد ظرفیت پایدار، سودآوری و دوام بلندمدت صنایع فولاد داخلی را تضعیف کند. این امر وابستگی به واردات مادهای را افزایش میدهد که برای ساختوساز، دفاع، زیرساختهای انرژی و تولید، از نظر استراتژیک حیاتی محسوب میشود.
«ماتیاس کورمان»، دبیرکل OECD، در نشست شورای وزیران این سازمان گفت: «ما باید ریشههای این مشکل را حل کنیم، از جمله یارانههای مضر و سایر شیوههای غیربازاری. این به معنای همکاری قویتر بینالمللی و ایجاد زمین بازی مساوی برای تولیدکنندگان فولاد در همه جا است.»
OECD همچنین شواهدی یافته است که نشان میدهد برخی صادرکنندگان ممکن است با ارسال فولاد نیمهساخته به جنوب شرق آسیا برای فرآوری و سپس صادرات مجدد آن به بازارهای کشورهای عضو این سازمان، موانع تجاری را دور بزنند. افزایش ۳۰۰ درصدی صادرات فولاد نیمهساخته چین به این منطقه، مسیری احتمالی برای فرار از تعرفهها و اقدامات ضد دامپینگ را نشان میدهد.
در همین حال، صنعت فولاد با افزایش هزینههای انرژی مرتبط با جنگ ایران نیز دست و پنجه نرم میکند. انرژی میتواند تا ۴۰ درصد از هزینههای تولید فولاد را تشکیل دهد و این بخش را در برابر قیمتهای بالاتر بسیار آسیبپذیر میکند.
گزارش همچنین به فشار فزاینده بر عرضه مواد اولیه اشاره دارد. هیچ کشور تولیدکننده فولادی در تامین نهادههای مورد نیاز خود کاملا خودکفا نیست، در حالی که محدودیتهای صادراتی بر مواد کلیدی در سراسر جهان در حال افزایش است. اکنون ۴۲ کشور صادرات ضایعات فولاد (ماده اولیه حیاتی برای تولید کوره قوس الکتریکی) را محدود کردهاند.
اروپا به ویژه در معرض این فشارها قرار دارد. تولیدکنندگان فولاد در این منطقه معمولا با هزینههای نیروی کار و انرژی بالاتر و همچنین استانداردهای زیستمحیطی سختگیرانهتری نسبت به بسیاری از رقبای بینالمللی خود مواجه هستند. در نتیجه، تولیدکنندگان اروپایی اغلب توان کمتری برای تحمل دورههای طولانی قیمتهای پایین نسبت به رقبایی دارند که از هزینههای پایینتر یا حمایت قویتر دولتی بهره میبرند.
OECD در پایان هشدار داد: «اگر روندهای فعلی ادامه یابد، دوام بلندمدت این بخش و امنیت اقتصادی بسیاری از کشورها تضعیف خواهد شد.»
