77 بنای تاریخی تهران در جنگ آسیب دید؛ از قصرها تا موزه‌ها زیر سایه حملات

در میان سکوت بعد از آتش‌بس، تصویر کاخ‌ها و موزه‌هایی که روزی نماد حافظه تاریخی شهر بودند، حالا با ترک‌های تازه و آسیب‌های پراکنده همراه است. از کاخ‌های قدیمی تا خانه‌های ثبت ملی، بخشی از تهران تاریخی در فاصله اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵، زیر فشار حملات جنگ رمضان، نشانه‌هایی از آسیب را ثبت کرده است.

سجاد عسگری، دبیر کمیته پیگیری حفاظت از بناهای تاریخی تهران اعلام کرد: در مجموع ۷۷ بنای تاریخی و کاخ‌موزه پایتخت در جریان جنگ اخیر آسیب دیده‌اند که حدود ۹۰ درصد این آسیب‌ها جزئی و تنها ۱۰ درصد جدی ارزیابی می‌شود.

به گفته او، این آسیب‌ها همزمان با جنگ رمضان از ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ رخ داده است؛ دوره‌ای کوتاه اما پرتنش که میراث معماری پایتخت را درگیر کرده است.

از مجموع بناهای آسیب‌دیده، ۳۸ اثر ثبت ملی هستند و باقی نیز واجد ارزش‌های معماری و فرهنگی شناخته می‌شوند. همچنین ۲۷ بنای قاجاری در میان آن‌ها قرار دارد؛ آثاری که بخشی از هویت تاریخی شهر را شکل می‌دهند.در میان این فهرست، نام‌هایی چون کاخ فرخ‌آباد، کاخ عشرت‌آباد، زندان قصر، سردر سنگی کاخ مرمر، کتابخانه سابق مجلس سنا، مجموعه چوگان فرخ‌آباد، موزه آبگینه، موزه شهدا و بازارچه سیداسماعیل به چشم می‌خورد؛ بناهایی که هرکدام بخشی از حافظه معماری تهران محسوب می‌شوند.

عسگری تأکید کرده است که هیچ‌یک از اشیای منقول تاریخی، کتاب‌ها و اسناد ارزشمند آسیب ندیده‌اند و همه آن‌ها پیش‌تر در مخازن امن نگهداری شده‌اند. به گفته او، آسیب‌ها عمدتاً به کالبد بناها وارد شده است، نه به محتوا و آثار داخلی. در ارزیابی اولیه، بخش عمده خسارت‌ها سطحی بوده و تنها درصد کمی از آن‌ها نیازمند مرمت اساسی است.

به گفته مسئولان، از تمامی بناهای تاریخی تهران مستندات تصویری و نقشه‌های دقیق وجود دارد و همین موضوع امکان بازسازی مطابق وضعیت اصلی را فراهم می‌کند.

تأکید شده که مرمت باید دقیق و وفادار به اصالت بنا باشد؛ از جنس پنجره‌ها گرفته تا جزئیات تزئینی، همگی باید مطابق ساختار اولیه بازسازی شوند.

در حالی که برخی نگرانی‌ها درباره میزان خسارت و آینده حفاظت از این آثار مطرح است، مسئولان میراث فرهنگی تأکید دارند که «نگرانی جدی وجود ندارد» و فرآیند مرمت با همکاری دستگاه‌ها، شهرداری و بخش خصوصی انجام خواهد شد.

عسگری همچنین از برنامه‌ای با عنوان «مکان رویداد دفاع مقدس جنگ رمضان» خبر داده است؛ طرحی برای مستندنگاری آسیب‌ها که می‌تواند این دوره را به بخشی از روایت تاریخی شهر تبدیل کند.

تهران حالا با دو تصویر هم‌زمان مواجه است؛ شهری که هم میراث تاریخی‌اش آسیب دیده و هم تلاش می‌کند آن را بازسازی کند. اما پرسش اصلی باقی می‌ماند: آیا مرمت، تنها بازگرداندن ظاهر بناهاست، یا بازسازی حافظه‌ای که در دل این دیوارها ثبت شده است؟