گزارش مجمع جهانی اقتصاد از پیامدهای جنگ افروزی آمریکا

مجمع جهانی اقتصاد در گزارشی تازه به بررسی تبعات اقتصادی جنگ اخیر پرداخته و در همان ابتدای گزارش تاکید می‌کند که بحران تنگه هرمز صرفا تهدیدی برای بازار انرژی نیست، بلکه دامنه‌ای بسیار گسترده‌تر دارد. همان‌طور که پیش‌تر نیز اشاره شده، اهمیت این تنگه به ابعاد متنوعی از زنجیره‌های تامین جهانی گره خورده است.

این گزارش از 9 کالای استراتژیک نام می‌برد که به‌واسطه اختلال در تنگه هرمز با بحران مواجه شده‌اند. نخستین دسته کودهای شیمیایی (اوره و آمونیاک) است. خلیج فارس یکی از قطب‌های اصلی صادرات کود در جهان محسوب می‌شود و حدود 20 درصد از نیاز جهانی از این منطقه تامین می‌گردد. در این میان، اوره اهمیت بیشتری دارد؛ به‌طوری‌که حدود 46 درصد از بازار جهانی اوره به این منطقه وابسته است. توقف صادرات، امنیت غذایی جهان را به‌طور مستقیم تهدید می‌کند و اقتصادهای کشاورزی بزرگی چون برزیل، هند و چین را با چالش‌های جدی روبه‌رو خواهد کرد.

دومین کالای حیاتی گوگرد است. گوگرد به‌عنوان محصول جانبی پالایش نفت و گاز، نقش مهمی در صنایع مختلف دارد. کاهش عرضه آن موجب اختلال در تولید باتری‌ها، حمل‌ونقل و کودهای فسفاته شده است. 

سومین محصول مهم منطقه خلیج فارس متانول است. حدود یک‌سوم متانول جهان از مسیر تنگه هرمز عبور می‌کند. این ماده از نهاده‌های کلیدی در تولید رزین‌ها، پلاستیک‌ها و بسیاری از محصولات پتروشیمی است؛ بنابراین اختلال در آن زنجیره وسیعی از صنایع را تحت تأثیر قرار داده است.

گرافیت که در تولید باتری خودروهای برقی کاربرد اساسی دارد، از دیگر اقلامی است که با محدودیت مواجه شده و مستقیما بر صنعت خودروهای برقی اثر گذاشته است.

آلومینیوم محصول حیاتی بعدی است. حملات اخیر به زیرساخت‌های صنعتی در منطقه به‌ویژه در امارات و بحرین بازار آلومینیوم را دچار شوک کرده است. ایالات متحده حدود 60 درصد نیاز آلومینیوم خود را وارد می‌کند و بخش قابل توجهی از آن از همین منطقه تامین می‌شود. در نتیجه، این اختلال به‌عنوان یک ضربه متقابل صنعتی تلقی می‌شود. قیمت جهانی آلومینیوم نیز در واکنش، حدود 10 درصد افزایش داشته که در سال‌های اخیر کم‌سابقه بوده است.

محصول بعدی هلیوم است. حدود یک‌سوم هلیوم جهان از خلیج فارس تامین می‌شود. این ماده در تولید تراشه‌های الکترونیکی نقش حیاتی دارد. نشانه‌های این اختلال حتی در بازار مصرف نیز دیده شده؛ به‌عنوان نمونه، افزایش قیمت برخی محصولات الکترونیکی مانند کنسول‌های بازی گزارش شده است.

هفتمین کالای اساسی که با اختلال در زنجیره تولید مواجه شده، گلیکول است. گلیکول در تولید الیاف، پلی‌استر و صنایع بسته‌بندی کاربرد دارد. کشورهای چین، هند و اندونزی از واردکنندگان اصلی این ماده هستند و بیشترین تاثیر را از اختلال در زنجیره تامین این ماده پذیرفته‌اند.

همچنین محصول سنگ آهن و گندله‌های فولادی هم با اختلال مواجه‌اند. اختلال در صادرات این اقلام در کنار حملات به مراکز فولادی منطقه موجب فشار مضاعف بر بازار جهانی فولاد شده است.

آخرین اختلال در زنجیره تامین به زیرساخت‌های هیدروژن سبز مربوط است. سرمایه‌گذاری‌ها و پروژه‌های مرتبط با هیدروژن سبز هم تحت تاثیر این بحران قرار گرفته و با وقفه مواجه شده‌اند.

این گزارش نشان می‌دهد که بحران تنگه هرمز فراتر از نفت و گاز، حداقل 9 زنجیره حیاتی اقتصاد جهانی را با اختلال روبه‌رو کرده است؛ زنجیره‌هایی که آثار آن‌ها در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به‌صورت افزایش قیمت‌ها، کاهش تولید و نااطمینانی در بازارها ظاهر خواهد شد.

همچنین تجربه این بحران بار دیگر نشان می‌دهد که برخلاف تصور رایج، دور زدن تنگه هرمز راه‌حل ساده‌ای نیست. در حالی که بخشی از نفت را می‌توان از طریق خطوط لوله منتقل کرد، بسیاری از این کالاها به‌ویژه مواد شیمیایی و معدنی فاقد زیرساخت جایگزین موثر هستند یا انتقال آن‌ها با هزینه و ریسک بسیار بالا همراه است. حتی مسیرهای جایگزین نیز به‌شدت آسیب‌پذیر بوده و در مواردی هدف حملات قرار گرفته‌اند.