تلاش برای حفظ اشتغال مددجویان بهزیستی در روزهای سخت

در روزهایی که فشار ناشی از شرایط جنگی در کشور، زندگی بسیاری از خانوارها را تحت تأثیر قرار داده، گروهی از مددجویان سازمان بهزیستی بیش از دیگران در معرض آسیب قرار گرفته‌اند؛ کسانی که معاش روزانه‌شان به مشاغل خرد، خانگی، خوداشتغالی یا کارهای روزمزدی وابسته است و کوچک‌ترین اختلال در بازار، فروش یا تأمین مواد اولیه، مستقیم بر زندگی آن‌ها اثر می‌گذارد. در این میان، زنان سرپرست خانوار، افراد دارای معلولیت و خانواده‌هایی که از پیش نیز با محدودیت‌های بیشتری روبه‌رو بوده‌اند، بار سنگین‌تری را تحمل می‌کنند. گفت‌وگوی پیش‌رو با آرزو ذکایی‌فر، رئیس مرکز توسعه کارآفرینی و اشتغال سازمان بهزیستی کشور، روایتی است از دشواری‌های این روزها، برآورد آسیب‌های واردشده و اقداماتی که برای حفظ اشتغال و کاهش فشار معیشتی جامعه هدف در دست پیگیری است.

در شرایط فعلی، مهم‌ترین آسیب‌هایی که اشتغال مددجویان بهزیستی را تهدید می‌کند چیست؟

نوسانات اقتصادی، اختلال در پرداخت تسهیلات از سوی بانک‌های عامل به دلیل شرایط موجود و تعطیلی یا نیمه‌فعال شدن برخی کارگاه‌ها و کارخانه‌هایی که افراد تحت پوشش در آن‌ها مشغول به کار هستند، باعث شده مشاغل موجود در معرض آسیب جدی قرار گیرد. از سوی دیگر، بخش عمده اشتغال مددجویان سازمان بهزیستی در قالب مشاغل خرد، خانگی و خوداشتغالی است. در این شرایط، کاهش یا توقف فروش محصولات و خدمات، مستقیما به کاهش درآمد این افراد منجر شده است.

بسیاری از مددجویان به درآمدهای روزانه و هفتگی متکی هستند و به دلیل نداشتن پس‌انداز و اندوخته کافی، در دوره‌های رکود، تاب‌آوری شکننده‌ای دارند. بنابراین، معیشت روزانه آن‌ها هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت با مشکل مواجه می‌شود. در مجموع، اختلال در زنجیره تأمین مواد اولیه برای کارگاه‌های کوچک، کاهش قدرت خرید عمومی و ناپایداری در بازارهای محلی، از مهم‌ترین چالش‌های فعلی اشتغال مددجویان به شمار می‌رود.

کدام گروه‌ها در این شرایط بیشتر در معرض از دست دادن شغل و درآمد قرار دارند؟

همه گروه‌های تحت پوشش سازمان در معرض از دست دادن شغل هستند، اما برخی گروه‌ها آسیب‌پذیری بیشتری دارند. کسب‌وکارهای وابسته به اینترنت و مشاغل برخی افراد دارای معلولیت شدید و زنان سرپرست خانواری که فرزند نیازمند مراقبت دارند، از این جمله‌اند. همچنین کسب‌وکارهای مستقر در مناطق و شهرهایی که بیشترین آسیب را دیده‌اند، بیشتر در معرض تهدید قرار دارند. مشاغل نوپا و تازه‌تأسیس نیز به دلیل آنکه هم‌زمان با افت فعالیت، باید بازپرداخت تسهیلات دریافتی را ادامه دهند، در وضعیت دشوارتری قرار گرفته‌اند. در این میان، زنان سرپرست خانوار و افراد دارای معلولیت بیش از دیگران در معرض آسیب هستند.

برآورد سازمان بهزیستی از میزان تأثیر این شرایط بر اشتغال افراد تحت پوشش چیست؟

بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده تاکنون، اشتغال حدود ۲ هزار و ۴۷۵ نفر تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است و در صورت طولانی شدن این وضعیت، طبیعی است که این تعداد افزایش پیدا کند.

وضعیت زنان سرپرست خانوار تحت پوشش، به‌ویژه آن‌هایی که در مشاغل روزمزدی یا ناپایدار فعال بوده‌اند، چگونه است؟

زنان و کودکان در شرایط جنگی جزو گروه‌های آسیب‌پذیرتر جامعه هستند. زنان سرپرست خانوار نیز چون هم‌زمان باید معیشت خود و فرزندانشان را مدیریت کنند، به‌مراتب با چالش‌های بیشتری روبه‌رو می‌شوند. تسهیلگران شغلی و کارشناسان اشتغال به‌طور مستمر وضعیت این گروه را ارزیابی می‌کنند تا افرادی که در این شرایط نیازمند حمایت بیشتری هستند شناسایی شوند و اقدامات لازم درباره آن‌ها انجام شود. با این حال، روشن است که بخشی از این افراد تاکنون شغل و درآمد خود را از دست داده‌اند.

در این میان، مشاغل کارگاهی و تجمعی نسبت به مشاغل انفرادی وضعیت بهتری دارند، چون از تاب‌آوری بیشتری برخوردارند. اما مشاغل روزمزدی، به دلیل تغییرات و جابه‌جایی‌های جمعیتی، دچار اختلال در زیست‌بوم فعالیت خود شده‌اند و درآمد روزانه آن‌ها که بیشتر در بخش خدمات بوده، کاهش یافته یا از بین رفته است. اقداماتی که تا اینجا برای این گروه پیش‌بینی شده، بیشتر ناظر بر تدابیر معیشتی است.

سازمان بهزیستی برای حفظ اشتغال افراد تحت پوشش چه اقداماتی را در دستور کار قرار داده است؟

حفظ و نگهداشت مشاغل مددجویان از طریق صرفه‌جویی در منابع و جلب مشارکت نهادهای عمومی در دست اقدام است. همچنین رایزنی و پیگیری برای تخصیص منابع درون‌سازمانی به‌عنوان سرمایه کار بلاعوض و نیز بهره‌گیری از ظرفیت تسهیلات سایر نهادهای حمایتی در حال انجام است.

شناسایی افراد آسیب‌دیده و برآورد میزان آسیب‌ها انجام شده و هم‌زمان، با پایان سال مالی، مدیریت بهینه منابع و جذب مانده اعتبارات، بررسی‌ها و پیشنهادهای اجرایی برای حمایت از این گروه‌ها در دستور کار قرار گرفته است. همچنین پرداخت تسهیلات و وام از محل منابع عمومی و منابع داخلی، از جمله گزینه‌های حمایتی پیش‌بینی‌شده برای افرادی است که درآمدشان قطع شده است.

در حال حاضر چه بسته‌های حمایتی مشخصی برای افراد آسیب‌دیده در نظر گرفته شده و این حمایت‌ها شامل چه کسانی می‌شود؟

یکی از بسته‌های حمایتی که همچنان ادامه دارد، پرداخت بیمه‌های خویش‌فرمایی و کارفرمایی است. با وجود تعطیلی برخی مشاغل کارفرمایی یا خوداشتغالی، منابع لازم برای این بخش تأمین شده و بیمه‌پردازی‌ها بدون وقفه ادامه یافته است. بسته حمایتی دیگر، یارانه دستمزد برای افراد دارای معلولیت است که آن هم همچنان بدون وقفه پرداخت می‌شود.

علاوه بر این، سازمان بهزیستی در پایان اسفندماه، بسته‌ای ۳۳۵ میلیارد تومانی از محل بودجه عمومی را در قالب مشوق‌های حمایتی اشتغال، به همراه شیوه‌نامه‌ای متناسب با شرایط جنگی، به همه استان‌ها ابلاغ کرده است. همچنین مجموعه‌ای از پیشنهادها و برآوردها نیز تهیه شده که تمدید حق بیمه‌ها، پرداخت وام، پیگیری برای تعویق بازپرداخت وام‌ها و کمک به تأمین ملزومات مورد نیاز را دربر می‌گیرد.

این حمایت‌ها افرادی را در بر می‌گیرد که محل یا ابزار اشتغال خود را از دست داده‌اند، رونق کسب‌وکارشان کاهش یافته، یا محل کسب آن‌ها تعطیل یا تخریب شده است. همچنین کسانی که در مشاغل خانگی، غیررسمی یا روزمزدی فعالیت داشته‌اند نیز مشمول این حمایت‌ها خواهند بود.

اولویت‌بندی دریافت این حمایت‌ها چگونه انجام می‌شود و چه نهادهایی در پرداخت یا مدیریت آن نقش دارند؟

مرجع اصلی این تسهیلات، بانک مرکزی، بانک‌های عامل تعیین‌شده، وزارت امور اقتصادی و دارایی، وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان بهزیستی کشور هستند. در اولویت‌بندی دریافت حمایت‌ها، زنان سرپرست خانوار و افراد دارای معلولیت در اولویت قرار دارند. علاوه بر این، میزان آسیب‌دیدگی کسب‌وکارها و وضعیت معیشتی خانواده‌ها نیز از ملاک‌های اصلی تعیین اولویت است. به طور کلی همه گروه‌های هدف سازمان نیازمند حمایت هستند، اما زنان سرپرست خانوار، افراد دارای معلولیت و فرزندان ترخیص‌شده از سازمان، نیاز فوری‌تری به حمایت اشتغالی دارند. همچنین افرادی که در خانواده از شرایط خاص برخوردارند، خدمات ویژه متناسب با وضعیت خود را دریافت می‌کنند.

در حال حاضر مهم‌ترین موانع اجرایی برای حمایت مؤثر از اشتغال مددجویان چیست؟

مهم‌ترین موانع موجود، کندی در سیستم بانکی به دلیل شرایط ویژه کشور و نیز نبود دسترسی به داده‌های برخط است که سرعت مداخله را کاهش می‌دهد. در عین حال، تخصیص بودجه و اعتبارات ویژه برای حمایت از مددجویان تحت پوشش سازمان، یک ضرورت فوری است؛ چراکه این گروه‌ها در این شرایط بیشترین آسیب را دیده‌اند. از این منظر، تخصیص فوری اعتبار بلاعوض برای تأمین سرمایه در گردش کارگاه‌ها و مشاغل آسیب‌دیده، می‌تواند بیشترین اثر را در حفظ اشتغال موجود داشته باشد.