آمادگی برای روزهای نامعلوم

پنج روز است که جنگ دوباره آغاز شده؛ دوباره همان ترس‌ها، نگرانی‌ها و صداهای انفجار که برای بعضی بلندتر و مهیب‌تر است، مثل مراکز نگهداری از کودکان بی‌سرپرست، بیماران و معلولان. دستورالعمل‌هایی که این روزها سازمان بهزیستی صادر کرده مشابه جنگ 12 روزه است و مراکز غیردولتی نگهداری از معلولان آمادگی بیشتری برای رویارویی با جنگ دارند، اما تنها به اندازه یک مرکز کوچک برای مدتی که امیدوارند طولانی نشود.

بررسی‌های آتیه آنلاین نشان می‌دهد بعد از شروع جنگ اخیر از صبح 9 اسفند، فعالیت مراکز روزانه نگهداری از معلولان متوقف شده است. بعضی از مراکز غیردولتی شبانه‌روزی می‌گویند از مدت‌ها پیش با ذخیره مواد غذایی و دارو و خرید تجهیزات ضروری خودشان را برای روزهای جنگ آماده کرده‌اند، اما هزینه‌های بالای خرید مواد غذایی و دارو امکان آمادگی طولانی مدت را از آنها گرفته است. آنها امیدوارند بهزیستی برای چنین شرایطی برنامه بلندمدتی داشته باشد؛ به ویژه زمانی که دستورالعمل‌هایی را به آنها ابلاغ می‌کند و انتظار دارد ذخایر غذایی، دارو و تجهیزات ادامه فعالیت در شرایط اضطراری مثل موتور برق و موارد دیگر را خودشان تهیه کنند.

در این روزها، بعضی از مراکز برای بیماران تحت پوشش خود تیم‌های سیار ویزیت در منزل آماده کرده‌اند، بعضی برنامه‌هایی برای پر کردن ساعت‌های خالی و دوری از اخبار جنگ چیده‌اند، بعضی دیگر برنامه‌های آموزش به خانواده‌ها را آغاز کرده‌اند و بعضی از مراکز هم از خانواده‌ها کمک می‌گیرند تا بیماران برای مدتی کوتاه به مرخصی بروند. مراکز «مثبت زندگی» بهزیستی هم تابع تقویم رسمی کشورند و در تعطیلات رسمی فعال نیستند؛ به همین دلیل فعالیت‌های آنها بعد از پایان یک هفته تعطیلات رسمی فعلی دوباره ادامه پیدا می‌کند.

برخی از مدیران مراکز نگهداری از معلولان می‌گویند از مراکز دیگر برای تأمین دارو با آنها تماس گرفته می‌شود و این یعنی حمایتی از این مراکز غیردولتی برای تأمین دارو و اقلام غذایی و تجهیزات ضروری وجود ندارد و هر مرکزی با توجه به شرایط مالی و تصمیم مدیران خود در بحران جنگ عمل می‌کند.

ذخیره اقلام را جدی گرفتیم

حسین اعتصامی، مدیر مسئول مرکز توانبخشی بهنود در باغستان شهریار استان تهران می‌گوید افراد تحت پوشش این مرکز آگاهی نسبتاً خوبی از وضعیت دارند و بعد از اولین حمله در تهران در جریان اخبار قرار گرفتند. به دلیل روال عادی فعالیت‌های مرکز، بیماران فضای آن را امن احساس می‌کنند و دچار اضطراب زیادی نمی‌شوند. صدای انفجار در باغستان شهریار چندان شدید نیست اما بیماران از شرایط نگران‌اند. . اعتصامی می گوید این مرکز همیشه دپوی مواد غذایی دارد و با توجه به شرایط تأمین دارو در کشور، اقلام مورد نیاز بیماران را ذخیره می‌کند، حتی داروهایی که دو ماه است در بازار موجود نیست: «هنوز با اتفاقات تازه ناشی از شرایط جنگی روبه‌رو نشده‌ایم، اما قطعا تجربه جنگ 12 روزه باعث شد کمی ذخیره اقلام مورد نیاز را جدی‌تر بگیریم و در حال حاضر به اندازه سه ماه ذخیره مواد غذایی داریم. تنها چیزی که به تجدید هفتگی نیاز دارد نان است که با توجه به تجربه قبلی و هماهنگی با فرمانداری، وضعیت تأمین آن هم عادی است. با توجه به اینکه نمی‌دانیم شرایط فعلی چقدر طول می‌کشد، امیدواریم بتوانیم همین روند را حفظ کنیم.»

این مرکز علاوه بر ذخیره مواد غذایی، به میزان کافی آب هم ذخیره کرده و برای شرایط احتمالی موتور برق و ذخیره بنزین دارد تا به اندازه چند روز وسایل ضروری برقی را روشن نگه دارد.

برنامه ویزیت در منزل برخی از بیماران مرکز هم هنوز برقرار است تا ارتباط با بیماران حفظ شود. اعتصامی می‌گوید تا پیش از جنگ اخیر، بعضی از خانواده‌ها روزانه چندبار تماس می‌گرفتند تا در جریان وضعیت بیمار خود قرار بگیرند، اما با شروع جنگ این تماس‌ها کمتر شده است. او اعتقاد دارد که دلیل کاهش تماس خانواده‌ها با مرکز، گرفتاری و ترس‌های خانواده‌ها و اطمینان به مرکز است. او می‌گوید نگرانی‌هایشان کمتر از دوران جنگ 12 روزه است: «در آن دوره خانواده‌ها درباره تمهیدات مرکز بیشتر پرس و جو می‌کردند. بهزیستی توصیه می‌کند بیماران در شرایط خاص، در صورت امکان به خانواده‌هایشان برگردند، اما با توجه به اینکه ما برای این شرایط آماده‌ایم خودمان این کار را پیشنهاد نمی‌کنیم.»

حسن موسوی چلک، معاون اجتماعی سازمان بهزیستی 11 اسفند اعلام کرد که به خاطر پیش‌بینی بروز جنگ، بخش‌نامه اضطراری اقدامات به تمام استان‌ها صادر شده بود. همچنین  ۲۰ بهمن، کنفرانس کمیته مدیریت بحران و پدافند غیرعامل با حضور اعضای ستادی و نمایندگان تمام ۳۱ استان به صورت ویدئو کنفرانس برگزار شد که هدف آن توجیه و آماده‌سازی پیش از بروز جنگ بود. به گفته او طی روزهای نهم تا یازدهم اسفند جلساتی برگزار و برخی از مصوبات اجرایی شده است؛ از جمله اینکه مراکز صدای مشاوره ۱۴۸۰ و اورژانس اجتماعی ۱۲۳ به صورت شبانه‌روزی فعال هستند و چنانچه مردم نیاز به خدمات روانشناسی، مشاوره و خدمات اجتماعی در این مراکز داشته باشند، به‌صورت رایگان به همه مردم ارائه می‌شود.

موضوع بعدی انتقال کودکان به محیط‌های امن است.این محیط امن نه‌تنها برای کودکان بلکه برای کسانی که در مراکز بهزیستی به صورت شبانه‌روزی حضور دارند، در نظر گرفته شده است. تأمین آذوقه و اقلام دارویی برای مراکز بهزیستی در نظر گرفته شد و هماهنگی با سازمان‌ها و وزارتخانه‌ها برای تامین اقلام مورد نیاز مراکز انجام شد. او تاکید کرده که بعضی از مراکز چاره‌ای جز نگهداری مددجویان ندارند، چون بعضی از مددجویان جایی جز مراکز نگهداری ندارند.  

شرایط جنگی، مشکلات بیماران را تشدید می‌کند

مدیران سایر مراکز غیردولتی نگهداری از معلولان هم دپوی مواد غذایی و دارویی را از مدت‌ها پیش آغاز کرده‌اند و این روزها تلاش می‌کنند فضای روانی امنی در مرکز ایجاد کنند. عارف شیخ الاسلامی، مدیر یک مرکز شبانه‌روزی نگهداری از بیماران دچار اختلال روان در مشهد و همچنین مدیرعامل کانون مثبت زندگی کشور است که از 180 بیمار در مرکز خود نگهداری می‌کند. این مرکز برای شرایط جنگی از نظر تامین غذا و دارو آماده است با این حال شیخ الاسلامی امیدوار است با توجه به تعداد بالای بیماران تحت پوشش، شرایط بحرانی کوتاه مدت باشد. به گفته او خدمات مرکز همچنان به روال سابق ادامه دارد و شاید کمی هم بیشتر شده باشد؛ چون شرایط فعلی مددجویان را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد و روند درمانشان را کند می‌کند؛ به همین دلیل باید برنامه‌ای دقیق برای فعالیت‌های مؤثر داشته باشند تا در ساعات خالی، بیماران را تا حدی از شرایط جنگی جدا کند و اختلالی در روند درمان ایجاد نشود. شیخ‌الاسلامی می‌گوید شرایط جنگی سایر مشکلات این بیماران را تشدید می‌کند: «حجم مصرف دارو در گروه بیماران دچار اختلالات روانی بالاست و همین وضعیت، می‌تواند در تأمین دارو تاثیرگذار باشد ولی در حال حاضر خدمات به صورت گسترده، شبانه‌روزی و در قالب همان پروتکل‌های همیشگی درحال اجراست. با این حال تلاش می‌کنیم از خانواده بیمارانی که صلاحیت و شرایط لازم را دارند بیشتر کمک بگیریم تا مددجو را برای مرخصی های کوتاه‌مدت چندساعته تا چند روزه به خانه ببرند.»

بخشی از آمادگی مراکز نگهداری از معلولان به تجربه تامین اقلام در جنگ 12 روزه برمی‌گردد؛ زمانی که حجم زیادی از مسافر به شهرها وارد و تامین مایحتاج روزانه با چالش روبه‌رو شد؛ شیخ الاسلامی می‌گوید با تجربه آن دوره،زمان‌هایی که کشور تهدید می‌شد، تلاش کرده‌اند مواد غذایی لازم را تهیه کنند. اما مراکز فضای زیادی برای انبارمواد غذایی ندارند و هزینه تهیه آن هم سرسام آور است. اگر جنگ زیاد طولانی نشود مشکلی از نظر ارائه خدمات ندارند. با توجه به کمبود دوره‌ای بعضی داروها در کشور این مرکز هم همیشه مقداری ذخیره دارویی دارد: «میزان ذخیره داروی مورد نیاز بیماران هم به دلیل هزینه بالای دارو محدود و دپوی آن تا حدی قابل انجام است. آرزو داریم کشور زودتر از این شرایط خارج شود؛ چون جمعیت مجموعه ما روزانه 200 نفر است و هزینه تأمین مواد غذایی و دارو و ایاب ذهاب کارکنان باید تأمین شود.»

تاخیر در آموزش کودکان سی.پی آن‌ها را به عقب برمی‌گرداند

شرایط جنگی آموزش و سلامت کودکان معلول را هم تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ مثل کودکان مبتلا به اختلال سی.پی که نیاز به آموزش‌هایی روزانه دارند و هر یک روز تاخیر، آنها را به عقب برمی‌گرداند.

منیژه اشکیانی، مدیر مرکز توانبخشی معلولان ذهنی زیر 14 سال در گیلان و رئیس هیئت مدیره کانون کشوری مراکز مثبت زندگی است و می‌گوید از ابتدای جنگ اسفندماه، در مرکز تحت پوشش او تیم‌هایی سیار برای ویزیت در منزل کودکان مبتلا به سی. پی و سایر بیماران نیازمند به ویزیت روزانه تشکیل شده است، علاوه بر آن، با خانواده کودکان سندروم داون هم به صورت آنلاین ارتباط برقرار می‌شود تا نکات لازم برای آموزش و مراقبت، به آنها آموخته شود. اشکیانی از تعطیلی مراکز روزانه بعد از شروع جنگ و آماده باش مراکز شبانه‌روزی می‌گوید و توضیح می‌دهد که بهزیستی از این مراکز درخواست کرده ظرفیتی برای شرایط اضطراری در نظر بگیرند. به گفته او این ظرفیت، بسته به گنجایش مراکز نگهداری از بیماران روانی مزمن، معلولان و حتی طیف اتیسم است تا درصورت بروز اتفاق برای مراکز دیگر، افراد تحت پوشش به مراکز دیگر منتقل شوند. او می‌گوید: «تأخیر در آموزش برای بیمارانی که شرایط حادی ندارند، مثل بیماران سندروم دان، خللی در روند درمان ایجاد نمی‌کند، با این حال کلاس‌های آنلاین را برای خانواده آنها هم برگزار می‌کنیم، اما بیماران سی.پی در صورت تأخیر در آموزش، با مشکلات بیشتری روبه‌رو می‌شوند، به همین دلیل به خانواده‌هایشان آموزش‌های لازم را می‌دهیم.» اشکیانی می‌گوید هزینه‌های یک میلیون تومانی که به هر فرد برای خرید اقلام داده می‌شود به مراکز شبانه روزی منتقل و از آنها خواسته شد تا اقلام مورد نیاز را تهیه کنند و در حال حاضر مراکز شبانه روزی تا سه ماه آینده اقلام ضروری دارند.