افول ارزش مدرک دانشگاهی؛ بازنگری در مسیرهای شغلی جوانان

برای نسل‌ها، مدرک دانشگاهی چیزی فراتر از یک برگه بود؛ نوعی قرارداد فرهنگی که وعده می‌داد تلاش‌ها، بدهی‌ها و شب‌های بی‌خوابی در نهایت به ثبات اقتصادی و پیشرفت حرفه‌ای منجر می‌شود. اما این قرارداد دیرینه در حال از بین رفتن است. طبق تحلیل جدید «گلدمن ساکس»، مزیت سنتی مدرک دانشگاهی در بازار کار به‌شدت کاهش یافته و به پایین‌ترین سطح تاریخی رسیده، آن هم در زمانی که بازار کار ظاهراً قوی به‌نظر می‌رسد. به بیان ساده، مدرک دانشگاهی دیگر تضمین‌کننده اشتغال نیست.

اصطلاح «بیمه ایمنی» (Safety Premium) که به معنی ضمانت نسبی و بیانگر مزیت شغلی دارندگان مدرک در برابر دیگران بود، حالا به‌شدت اهمیت خود را از دست می‌دهد. طبق گزارش گلدمن ساکس، در ماه مه ۲۰۲۵ نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان متولد آمریکا در سنین ۲۲ تا ۲۷ سال به ۳.۸ درصد رسید که از میانگین ۳.۳ درصدی در شرایط اشتغال کامل بالاتر است. این در حالی است که فاصله آماری نرخ بیکاری بین دارندگان و مدرک و کسانی که مدرک ندارند فقط ۲.۸ درصد شده؛ پایین‌ترین رقم در دهه‌های اخیر.

از همه نگران‌کننده‌تر، کاهش شدید نرخ اشتغال‌یابی در بین فارغ‌التحصیلان تازه‌وارد است. در سال ۲۰۲۵ این مزیت تنها ۰.۹ درصد بود، در حالی که در دهه‌های گذشته ۸.۳ درصد بوده است. برخلاف انتظار، بازارهای سنتی برای فارغ‌التحصیلان مانند فناوری اطلاعات، مالی و مشاوره در حال رکود هستند، در حالی که صنایع کم‌مهارت مانند ساخت‌وساز، خرده‌فروشی و تولید رشد کرده‌اند.

در این میان، نرخ مشارکت نیروی کار نیز تفاوت‌هایی جدی نشان می‌دهد. از سال ۱۹۹۷، نرخ مشارکت افراد بدون مدرک ۷ درصد کاهش یافته، در حالی که در بین دارندگان مدرک تنها ۲ درصد افت داشته است. اما این لزوماً به معنای انعطاف‌پذیری بیشتر فارغ‌التحصیلان نیست. بسیاری از افراد بدون مدرک نه به تحصیل بازگشته‌اند، نه مشغول کار شده‌اند؛ بلکه در دسته‌ای مبهم به نام «ناتوان از کار» قرار گرفته‌اند آن هم بدون اینکه دلیلی چون بیماری یا مراقبت از خانواده داشته باشند. این نشان‌دهنده نوعی دل‌زدگی و سرخوردگی از طرف کاریابان است.

این تحولات پرسش‌هایی اساسی ایجاد می‌کنند: اگر مدرک دانشگاهی دیگر مسیر تضمینی برای طبقه متوسط نیست، چه چیزی جایگزین آن خواهد شد؟ و چه کسانی در این انتقال جا می‌مانند؟

آموزش همچنان ارزشمند است، اما بازار کار امروز دیگر صرفاً به مدارک پاسخ نمی‌دهد، بلکه به مهارت، سازگاری و تجربه نیاز دارد. آینده همچنان از آنِ افراد تحصیل‌کرده است، البته اگر خودِ آموزش نیز تغییر کند.