وقتی یک شغل کفاف مخارج را نمی‌دهد

به گزارش آتیه‌آنلاین، دوشغله یا چندشغله‌ها می‌گویند که ممکن است چند شغله‌بودن وضع معیشتی خانواده را بهبود بخشد، اما این موضوع بر میزان بهره‌وری، سلامت جسمی ‌و روحی افراد و میزان تعامل با اعضای خانواده تأثیرگذار خواهد بود.خستگی مفرط بر اثر حجم زیاد فعالیت یکی از مهمترین آسیب‌های فردی ناشی از دوشغله بودن است. طبق قانون کار، هر فرد در طول ۲۴ ساعت شبانه‌روز باید هشت ساعت مفید را به امور شغلی بپردازد، هشت ساعت را به استراحت و هشت ساعت را به خواب اختصاص دهد. حال تصور کنید بعضاً زنانی که در کنار انجام امور منزل، دارای شغل تمام‌وقت با درآمد ثابت نیز باشند و بعد شغل دوم نیز اختیار کنند، باید چه فشار مضاعفی را متحمل شوند. «آتیه‌آنلاین» در گزارش پیش رو در گفت‌وگو با یک پژوهشگر حوزه خانواده و تعدادی از زنان، دلایل روی آوری آنان را به شغل دوم و تبعات ناشی از آن را مورد بررسی قرار داده است. از دست رفتن اوقات فراغت و استراحت «هر روز بعد از فراغت از امور منزل و مهمتر از همه آسودگی خاطر از وعده ناهار برای اعضای خانواده، دغدغه اصلی بعدی‌ام انجام امور موظفی کار تمام وقت‌ام است؛ کاری که از هشت صبح شروع و تا چهار بعدازظهر که گاها به دلیل برگزاری جلسات نیز طولانی‌تر می‌شود، ادامه می‌یابد اما تازه بعد یک پروسه تکراری اداری، کار دوم‌ام آغاز می‌شود؛ کاری که مبتنی بر وب و مختصات خاص خودش است.» اینها بخشی از صحبت‌های «مرضیه د.» خانم شاغلی است که مدتی تجربه کسب‌وکار اینترنتی در کنار شغل ثابت‌اش را داشته است.  وی در خصوص دلایل روی آوری‌اش به شغل دوم گفت: «با 17 سال سابقه کار فکر می‌کردم که اکنون زمان آن رسیده تا برای خودم کار کنم و از آقا بالاسر داشتن خسته شده بودم. مهمتر اینکه از دستمزد کار تمام‌وقت‌ام با توجه به سابقه زیاد کاری نیز رضایت چندانی نداشتم.» وی برخی تلقی‌ها در خصوص سادگی و آسانی کسب‌وکار اینترنتی را نادرست و غیرواقعی خواند و افزود: «شاید خیلی‌ها - و از جمله خود من - فکر می‌کردیم که برخی استارتاپ‌ها به سرمایه چندانی نیاز ندارند و درآمدزایی آنها بالا و به سادگی اتفاق می‌افتد، اما تجربه شخصی‌ام این واقعیت را روشن کرد که برخی کسب‌وکارهای اینترنتی شاید نیاز به سرمایه چندانی در اوایل کار نداشته باشند، اما وقت و انرژی که باید برای رونق گرفتن آنها صرف کرد اغلب بسیار زیاد و غیرقابل وصف است.» وی اختیار کردن شغل دوم را نقطه مقابل از دست دادن زمان فراغت و استراحت دانست و گفت: «شغل دوم من شاید به سرمایه چندانی نیاز نداشت، اما مدت زمانی که می توانستم در کنار خانواده ام صرف کنم را از من گرفت؛ کاری که نیازمند پیگیری ممتد و ارتباط‌گیری با افراد مختلف بود و اغلب ساعت‌ها مجبور به توضیح شیوه کار و محصول می‌شدم و آخر وقت حس خستگی مفرط و احساس بی‌نتیجه بودن کار انرژی مضاعفی از من می‌گرفت.»  این زن شاغل تأکید کرد: «به نظر من تعداد کمی ‌از زنان با شغل ثابت با درآمد درخور و با رضایت‌خاطر از جایگاه اجتماعی خود به سمت کار دوم ترغیب می‌شوند؛ بنابراین اگر پرداخت دستمزدهای شاغلان زن متناسب شود و البته خانواده نیاز مالی نداشته باشد به نظر من با توجه به فرسایشی بودن شغل دوم، کمتر زنی تمایل به چنین کاری داشته باشد.» زنان مجرد و انتخاب شغل دوم فقط برای سرگرمی‌ یک دبیر آموزش و پرورش و دارای شغل دوم در فروشگاه پوشاک زنانه، داشتن استقلال مالی را در افزایش اعتمادبه‌نفس و آرامش زنان مؤثر دانست و گفت: «داشتن شغل و درآمد در جامعه امروز، هم برای زنان متأهل و هم مجرد ضروری است و این موضوع در افزایش حس اعتمادبه‌نفس و آرامش زنان بسیار مؤثر است.» «شیرین م.» در خصوص دلایل روی آوری زنان به شغل دوم گفت: «برخی زنان به دلیل اینکه سرپرست خانواده هستند و از پس دخل و خرج زندگی برنمی‌آیند، به دنبال شغل دوم می‌روند. برخی نیز صرفاً جهت سرگرمی ‌و پرکردن اوقات فراغت و کسب درآمد بیشتر و گاهی به دلیل افزایش رفاه، تفریح و رسیدن به آرامش مضاعف به دنبال شغل دوم می‌روند.» این دبیر آموزش و پرورش تأکید کرد: «به‌ نظر من اگر دختر مجردی با داشتن شغل و حقوق ثابت، شغل دوم اختیار می‌کند صرفاً جهت سرگرمی ‌و کسب درآمد بیشتر است، اما زنان سرپرست خانوار قطعاً برای گذران زندگی روزمره مجبور به انجام کار دوم می‌شوند که اگر از طرف دولت و یا ارگان خاصی حمایت شوند هرگز به‌ دنبال شغل دوم نمی‌روند بلکه بیشتر در منزل می‌مانند و به یک شیفت کاری بسنده می‌کنند.» وی در بیان تبعات شغل دوم بر زنان گفت: «زنان چون از لحاظ ساختار فیزیولوژیک ‌بدن ظرافت خاصی دارند، قطعاً با داشتن شغل دوم هم از لحاظ جسمی ‌و هم روحی و روانی، آسیب خواهند دید. البته این آسیب‌پذیری در زنانی که سرپرست خانوار و داری فرزند هستند، بیشتر خواهد بود و خستگی ناشی از دو شیفت کاری قطعاً روی زندگی خانوادگی آنها نیز تأثیر خواهد گذاشت.» شغل دوم برای تأمین هزینه‌های آموزشی  حدیث‌.ع یکی دیگر از زنان شاغلی است که هر روز پس از پایان کار تمام‌وقت، امور شغل دوم‌اش که ساخت زیورآلات است را رتق‌وفتق می‌کند. او در خصوص دلایل‌اش برای انتخاب شغل دوم  گفت: «عده‌ای رضایت نداشتن از شغل اول را از علل گرایش افراد به سمت شغل‌های دیگر می‌دانند و بعضی‌ها هم کافی نبودن درآمد شغل اول، آنها را به سمت شغل دوم ترغیب می‌کند؛ اما من به جهت اینکه درآمد همسرم کفاف نمی‌دهد، هر دوی ‌ما تصمیم گرفتیم که دوشغله باشیم. گرچه درآمد شغل اولم خوب است، اما برای تأمین هزینه‌های باشگاه و کلاس‌های آموزشی خود و فرزندان‌مان ناگزیر به انتخاب شغل دوم هستیم.» وی در خصوص آثار جسمی ‌و روحی شغل دوم گفت: «تأثیر شغل دوم بر زنان و مردان غیرقابل انکار است، اما به دلیل روحیه حساس، وضعیت جسمانی و مهمتر از آنها انجام امور منزل تبعات آن بر زنان بیشتر است.» این زن شاغل تصریح کرد: «اگرچه شغل دوم‌ام را در منزل انجام می‌دهم، اما مجبورم برای زمین نماندن کارهای منزل و پخت‌وپز برای روز بعد، از ساعات استراحت یا خوابم بزنم و این موضوع نه‌تنها به لحاظ روحی و روانی خسته‌کننده و فرسایشی شده بلکه به لحاظ خلقی و عاطفی نیز من را بسیار آسیب‌پذیر و حساس کرده است. به نظرم حجم بالای چالش ناشی از دو شغل به مرور زندگی را از هم می‌پاشد و ممکن است روابط میان اعضای خانواده را به مرور تیره و تار کند.» آمار پایین زنان دارای شغل دوم فاطمه موسوی، دکترای جامعه‌شناسی و پژوهشگر حوزه زنان وخانواده نیز گفت: «در جامعه سنتی شهری، تقسیم کار خانواده به این شکل بود که مرد نان‌آور خانواده و مسئول تأمین معاش بود و زن به نگهداری کودکان و امور منزل می‌پرداخت. البته در جوامع روستایی و ایلی، زنان در کارهای تولیدی نیز مشارکت داشتند و بخشی از نیروی کار خانواده محسوب می‌شدند.» وی ادامه داد: «با صنعتی‌ شدن، گسترش شهرنشینی و افزایش تعداد زنان تحصیلکرده، زنان شاغل شهری که دستمزد می‌گرفتند نیز افزایش یافتند. در عین حال بنا بر رفتارهای کلیشه‌ای و فرهنگی مردسالارانه همچنان از زنان انتظار می‌رود که در کنار اشتغال، کار بی‌جیره و مواجب خانه‌داری را انجام دهند و در حقیقت دوشیفت کار کنند.» این پژوهشگر در پاسخ به اثرات اشتغال زنان بر کیفیت زندگی خود و خانواده‌های‌شان تصریح کرد: این سؤال که اثرات اشتغال زنان بر کیفیت زندگی خانوادگی آنها چیست، پیشفرض پنهانی دارد: «کار اصلی زن مادری و خانه‌داری است و اشتغال او نباید بر کیفیت انجام این امور خدشه وارد کند.» وی ادامه داد: «با این پیشفرض، گویی این لطفی به زنان است که اجازه دارند سر کار بروند و درآمدی داشته باشند. البته در این میان یا باید بخشی از این درآمد را در خانواده و طبق نظر مرد هزینه کنند یا بابت کم گذاشتن از وظایف آشپزی و خانه‌داری و بچه‌داری احساس گناه کنند.» موسوی عنوان کرد: «با آنکه مرتب از مسائل زنان شاغل و تعارض اشتغال و نقش‌های خانوادگی آنها سخن گفته می‌شود، نرخ اشتغال زنان در ایران مدرن هرگز بیش از 20 درصد زنان در سن اشتغال (15 تا 60 سال) را شامل نمی‌شود. البته همه این زنان هم متأهل یا دارای فرزند نیستند.» وی با اشاره به آمار بسیار پایین تعداد زنان دارای شغل دوم افزود: «اگر زنی در کنار امور شغل اول و خانه‌داری، سراغ شغل دوم رفته، حتماً دلایل منطقی مثل دلایل اقتصادی و نیاز مالی دارد. تحقیقات نیز نشان می‌دهد خانواده‌هایی که مرد و زن هر دو شاغل هستند، رفاه بیشتری دارند.» این جامعه‌شناس یکی از بزرگترین مشکلات زنان شاغل را نابرابری دستمزد خواند و اضافه کرد: «حتی وقتی همه کارمندان کار یکسانی انجام می‌دهند اغلب اوقات زنان کمتر از مردان همکارشان دستمزد می‌گیرند و اگر واقعاً دولت به دنبال کاهش مسأله اشتغال دوم زنان است، باید به این نکته توجه کند که زنان فرصت‌های برابر و دستمزد برابر دریافت کنند، آن وقت است که از نیاز مالی و اجبار شغل دوم کاسته می‌شود.»