صادق چوبک، راوی قیام مردم خرافه‌زده

به گزارش آتیه آنلاین، نام صادق چوبک با ۱۳ و ۱۴ تیر ماه گره خورده است، روزی که در بوشهر به دنیا آمد و روزی که در امریکا از دنیا رفت. او پس از محمدعلی جمال‌زاده و صادق هدایت از پیشگامان داستان نویسی مدرن ایران است. از آثار مشهور وی می توان از مجموعه داستان انتری که لوطی اش مرده بود و رمانهای سنگ صبور و تنگسیر نام برد. اکثر داستان‌های وی حکایت تیره‌روزی مردمی است که اسیر خرافه و نادانی خویش هستند. او همچنین به زبان انگلیسی چیره بود و دستی نیز در ترجمه داشت. وی قصه معروف «پینوکیو» را با نام «آدمک چوبی» به فارسی برگرداند. شعر «غُراب» اثر «ادگار آلن پو» نیز به همت وی ترجمه شد. آخرین اثر منتشره‌اش هم ترجمه حکایت هندی عاشقانه‌ای به نام «مهپاره» بود که در زمستان ۱۳۷۰ در ایران منتشر شد. می‌توان از او به عنوان یکی از پیشروان قصه‌نویسی نوین ایران نام برد. زندگینامه صادق چوبک در ۱۴ تیرماه ۱۲۹۵ در بوشهر به دنیا آمد. تا کلاس سوم ابتدایی در مدرسه سعادت بوشهر درس خواند، سپس به شیراز نقل مکان کرد و تحصیل در مدارس شیراز را ادامه داد و نهایتا به کالج آمریکایی در تهران رفت. در سال ۱۳۱۶ ازدواج کرد و به استخدام در وزارت فرهنگ در آمد و تدریس در مدرسه شرافت خرمشهر را از سال تحصیلی ۱۷-۱۳۱۶ آغاز کرد. سال بعد به خدمت سربازی احضار شد، سال اول سرباز معمولی بود و در سال دوم به خاطر تسلط به زبان انگلیسی به عنوان مترجم خدمتش را در ستاد ارتش به پایان آورد. در سال ۱۳۲۴ چاپ اولین کتابش با عنوان خیمه شب بازی حاوی ۱۱ قصه منتشر شد ولی به علت قصه «اسائه ادب» ۱۰ سالی از انتشار این کتاب جلوگیری شد. در سال ۱۳۲۸ دومین مجموعه قصه با عنوان «انتری که لوطیش مرده بود» حاوی سه قصه و یک نمایشنامه منتشر شد. او در سالهای بعد به کار چاپ قصه ها در نشریات مختلف ادامه داد. صادق چوبک در سال ۱۳۳۴ برای شرکت در سمیناری در دانشگاه هاروارد به امریکا سفر کرد، همچنین به دعوت کانون نویسندگان شوروی به مسکو، سمرقند، بخارا و تاجیکستان رفت. در همین سال ترجمه «پینوکیو» اثر کارلو کولودی به نام آدمک چوبی را منتشر کرد. او در سال ۱۳۴۲ رمان تنگسیر را که به زبان های مختلف ترجمه شده و سه سال بعد، در ۱۳۴۵ رمان سنگ صبور را که به زادگاهش بوشهر هدیه کرده بود، منتشر کرد. تنگسیر و سنگ صبور مهمترین و مشهورترین آثار او هستند. چوبک در سال ۵۳ خود را بازنشسته کرد، بعد از مدتی راهی انگلستان شد و سپس به آمریکا رفت. او در ۱۳ تیرماه سال ۷۷ در بیمارستانی در امریکا درگذشت. جسد وی به درخواست او بعد از مرگ سوزانده و خاکسترش به بادهای اقیانوس سپرده شد. تنها مانده در تنگنا «تنگسیر» یکی از داستانهای بسیار معروف چوبک است که به زبانهای بسیاری ترجمه شده است. امیر نادری، فیلم‌ساز معروف ایرانی، در سال ۱۳۵۲ بر اساس آن فیلمی به همین نام با بازی بهروز وثوقی ساخت. تنگسیر نخستین رمان چوبک است که در سال ۱۳۴۲ منتشر شد. ماجرای رمان در تنگستان، دواس و بوشهر می‌گذرد. این رمان بر اساس واقعیت نوشته شده‌است؛ اسامی افراد نیز واقعی هستند. قهرمان داستان، زائر محمد، دلاور و جوانمرد تنگسیری است. او مردی است ساده و پاک و خانواده دوست، ولی برخی از شهرنشینان بندری سرمایه و دارایی وی را به امانت گرفته و خرج کرده‌اند. زائر محمد بر آن می‌شود تا از آنان انتقام سختی بگیرد. پس با زن و دو فرزندش وداع می‌گوید تا برای نگاهبانی از درستکاری و آبرو و مردانگی خود آخرین راه چاره را در پیش گیرد. زائر محمد بر خلاف کاراکترهای دیگر چوبک، نمایانگر بهترین و درخشانترین ویژگی‌های سلحشوری و جوانمردی است و از نادر آدمهای نوشته‌های چوبک است که آگاهانه و به رغم ایمان دینی استوار خود برای انتقام آماده می‌شود و آن را به خداوند واگذار نمی‌کند. در کتاب شلوارهای وصله دار، که مجموعه داستان‌های کوتاه به قلم رسول پرویزی در سال ۱۳۳۶ است، روایتی از داستان زائر محمد تحت عنوان «شیرمحمد» به صورت یک داستان کوتاه آورده شده‌است. شنونده دردها و رنجهای آدمیان سنگ صبور رمانی از صادق چوبک است که در سال ۱۳۴۵ خورشیدی منتشر شده‌است. اصطلاح سنگ صبور در فرهنگ عامه ایرانی برای کسی یا چیزی به کار می‌رود که شنونده همه دردها و رنجهای آدمی است. سنگ صبور درد دل‌ها را می‌شنود و غم‌خواری می‌ورزد. ساختار این رمان بر اساس تک گویی یا مونولوگ است. تمام شخصیت‌ها در فصولی جداگانه به شیوه راوی اول شخص و به زبان گفتاری حرف می‌زنند. فن یا صناعت رمان، شیوه جریان سیال ذهن است که جیمز جویس پیش‌تر در رمان معروف خود اولیس اجرا کرده بود. در «سنگ صبور» قصه را از زبان شخصیت‌های مختلف می‌خوانیم، نحوه بیانی که در قصه‌نویسی نوپای ایران سراسر تازگی داشت. چوبک برای بیان افکار ذهنی هر یک از شخصیت‌ها ناگزیر بود به زبان هر یک از آن‌ها بنویسد و این خود به تغییر نثر در طول داستان منتهی شد که باز نسبت به دیگران پیشرفتی جدی محسوب می‌شد. در آثار چوبک هر شخصیت داستان به زبان خودش، زبان متناسب با فرهنگ و خانواده و سن و سال‌اش سخن می‌گوید؛ کودک، کودکانه می‌اندیشد و کودکانه هم حرف می‌زند، زن زنانه فکر می‌کند و زنانه هم حرف می‌زند و بدین ترتیب هر یک از شخصیت‌ها به بهترین وجه شکل می‌گیرند و شخصیت پردازی موفقی ایجاد می‌شود که در بستر حوادث داستان، زیبایی و عمق خوشایندی به داستان می‌دهد. وی در توصیف واقعیت‌های زندگی نیز وسواس زیادی داشت و این نیز از ویژگی‌های آثار وی است. چوبک را به سبب همین دقت نظر در جزئی نگری‌ها و درون بینی‌ها، رئالیست افراطی و گاهی حتی ناتورالیست خوانده‌اند. احمدآقا شخصیت اصلی این رمان است، که با نگاهی تیزبین، خرافه، جهل و تهیدستی مردم شیراز و ایران را به تصویر می‌کشد. این اثر گفت‌وگوهای زیادی را در محافل ادبی آن زمان برانگیخت.