تاوان اخطار نادیده‌گرفته‌شده در بازار جنت؛جزییات دیدار با مالباختگان

صبح سه‌شنبه ۱۴ بهمن‌ماه حوالی ساعت ۹:۵۵ دود غلیظی آسمان جنت‌آباد را پوشاند. بازارچه‌ای با ۲۵۳ غرفه و مساحتی حدود ۵ هزار مترمربع، در مجاورت نیایش‌مال، به کام آتش رفت. نیروهای عملیاتی از پنج ایستگاه آتش‌نشانی به محل اعزام شدند و حریق پس از چند ساعت مهار شد؛ اما آنچه باقی ماند، بازاری سوخته و صدها کسبه‌ای بود که سرمایه و محل کار خود را از دست داده بودند.

بررسی اظهارات مسئولان آتش‌نشانی نشان می‌دهد بازار جنت پیش از حادثه، چندین بار اخطار کتبی به دلیل نقض مقررات ایمنی دریافت کرده بود؛ آخرین هشدار نیز تنها دو ماه پیش از آتش‌سوزی صادر شده بود. کارشناسان ایمنی معتقدند چنین تعداد اخطار، نشانه وجود مشکلات ساختاری جدی است؛ از شبکه برق ناایمن و فقدان سیستم اعلام و اطفای حریق گرفته تا تراکم بالای غرفه‌ها، نگهداری کالاهای اشتعال‌زا و مسدود بودن مسیرهای خروج اضطراری.

تضاد ایمنی این بازار با مجتمع مدرن همجوارش، نیایش‌مال، نیز قابل‌توجه بود. در همان لحظات ابتدایی انتشار دود، سیستم‌های هوشمند اعلام حریق در نیایش‌مال فعال شد و تخلیه ایمن افراد را ممکن کرد اما در بازار جنت، نه‌تنها چنین سیستمی وجود نداشت، بلکه استانداردهای اولیه ایمنی نیز رعایت نشده بود.

پیامدهای حادثه، فراتر از خسارت فیزیکی بود. سوده نجفی، عضو هیئت‌رئیسه شورای شهر تهران، تأکید کرد این حادثه فشار روانی و اقتصادی شدیدی بر ۳۵۰ خانواده وارد کرده است؛ خانواده‌هایی که تنها منبع درآمدشان فعالیت در این بازار بوده است. وقوع آتش‌سوزی در ماه‌های پایانی سال نیز عمق بحران را بیشتر کرد؛ زمانی که کسبه بیشترین امید را به فروش شب عید دارند.

پیش از حادثه نیز بحث درباره سرنوشت این بازار مطرح بود. زهرا شمس‌احسان، عضو شورای شهر، سال گذشته با تعطیلی آن مخالفت کرده و هشدار داده بود حذف این بازار به بهانه تأمین پارکینگ، به اقتصاد محلی و معیشت خانوارهای کم‌برخوردار آسیب می‌زند. او خواستار بهسازی و حفظ بازار شده بود؛ اما اکنون بازاری که قرار بود با بهسازی حفظ شود، به دلیل ایمن‌سازی‌نشدن از بین رفته است.

در پی این حادثه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر با نمایندگان کسبه آسیب‌دیده دیدار کرد. در این نشست، نمایندگان غرفه‌داران مجموعه‌ای از مطالبات مشخص را مطرح کردند:جبران خسارات وارده به واحدهای صنفی،اعلام نتیجه بررسی علت حادثه،تعیین تکلیف محل جدید برای ادامه فعالیت وفراهم‌کردن شرایط بازگشت سریع به چرخه کسب‌وکار.

مجتبی اقوامی‌پناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر، در این نشست با ابراز تأسف از وقوع حادثه اعلام کرد که از ساعات ابتدایی، با دستور شهردار تهران، بررسی علت آتش‌سوزی و رسیدگی به وضعیت آسیب‌دیدگان در دستور کار قرار گرفته است.

او تأکید کرد شهرداری از کسبه آسیب‌دیده حمایت خواهد کرد و در کوتاه‌ترین زمان ممکن، تسهیلات بانکی کم‌بهره برای احیای کسب‌وکار غرفه‌داران پرداخت می‌شود تا امکان بازگشت سریع آنان به فعالیت اقتصادی فراهم شود.

مدیرعامل شرکت ساماندهی همچنین درباره جبران خسارت گفت بررسی علل حادثه توسط مراجع ذی‌صلاح در حال انجام است و پس از اعلام گزارش نهایی، شهرداری بر اساس ضوابط، پیگیری خسارات را انجام خواهد داد.

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کسبه در این جلسه، ادامه فعالیت تا زمان بازسازی بازار بود. اقوامی‌پناه در پاسخ اعلام کرد با دستور شهردار تهران، جانمایی فضایی برای استقرار موقت غرفه‌داران در بازار جدید در حال پیگیری است تا فعالیت اقتصادی آنان متوقف نشود.

او همچنین شایعات مطرح‌شده در برخی شبکه‌های اجتماعی درباره تغییر کاربری زمین بازار جنت و احداث پارکینگ را رد کرد و این اخبار را کذب دانست. به گفته او، شهرداری برنامه بازسازی و احیای بازار جنت را با همان رویکرد حمایتی گذشته، به‌ویژه برای زنان سرپرست خانوار و اقشار آسیب‌پذیر، دنبال خواهد کرد.

تجربه‌هایی مانند پلاسکو و اکنون بازار جنت نشان می‌دهد بی‌توجهی به هشدارهای تخصصی، هزینه‌ای بسیار سنگین‌تر از ایمن‌سازی دارد؛ هزینه‌ای که این‌بار، زندگی و معیشت صدها خانواده را در آستانه شب عید به خاکستر تبدیل کرد.